Akademik Veri Yönetim Sistemi
Alsaleh A. (Yürütücü), Hatipoğlu R., Yilmaz G., Baloch F. S., Yazici L.
TÜBİTAK - AB COST Projesi , 2026 - 2029
Bu proje, Türkiye’deki Cannabis sativa türünün zengin ancak yeterince değerlendirilememiş genetik çeşitliliğini ortaya çıkararak sürdürülebilir tarım, çeşitlendirilmiş gıda sistemleri ve yeşil ekonomi büyümesine yönelik yenilikçi çözümler sunmayı amaçlamaktadır. COST Action CA22146 (DIVERSICROP) ile tam uyumlu olarak proje, Anadolu kökenli ancak ıslah açısından sınırlı düzeyde geliştirilmiş yerel kenevir genotiplerini hedeflemekte; kannabidiol (CBD) içeriği artırılmış, yüksek tohum yağı ve protein kalitesine sahip, üstün lif özellikleri taşıyan elit çeşitlerin geliştirilmesini amaçlamaktadır.
Toplam 133 endüstriyel kenevir (Cannabis sativa L.) genotipi, Türkiye’de şimdiye kadar gerçekleştirilen en kapsamlı genetik ve fenotipik karakterizasyon çalışmasına tabi tutulacaktır. Türkiye, Fransa, Finlandiya, Ukrayna gibi farklı ekolojik bölgelerden köken alan bu koleksiyon; tescilli çeşitleri, geleneksel yerel popülasyonları, melezleme ile elde edilmiş ıslah hatlarını ve indüklenmiş mutant hatları kapsayarak geniş bir genetik çeşitliliği temsil etmektedir.
İki lokasyonda ve iki yıl süreyle yürütülecek çok çevreli denemeler sonucunda, agronomik performans, kannabinoid ve terpen bileşimi, tohum kalitesi ve lif özelliklerini içeren ayrıntılı fenotipik profiller elde edilecektir. Paralel olarak, yüksek çözünürlüklü DArTseq genotipleme ve genom çapında ilişkilendirme analizleri (GWAS) kullanılarak, farklı çevrelerde temel adaptasyon ve ekonomik özelliklerin belirleyicisi olan kararlı markör–özellik ilişkileri (MTA) belirlenecektir. Bu MTAlar, ilk kez endüstriyel kenevirde doğrulanacak ıslahçı dostu KASP markörlerine dönüştürülerek, farklı agro-ekolojik koşullara uyumlu, dayanıklı ve yüksek performanslı çeşitlerin geliştirilmesini hızlandıracak .hızlı ve düşük maliyetli markör destekli seleksiyon (MAS) süreçlerine olanak sağlayacaktır.
Yeni genetik kaynaklar ve ıslah araçları üretmenin
ötesinde, proje Yozgat Bozok Üniversitesi Kenevir Araştırmaları Enstitüsü’nü,
resmi lisanslı statüsüne dayanarak, C.
sativa araştırmaları ve inovasyonu için ulusal bir mükemmeliyet merkezi
hâline getirecektir. Bu girişim geleneksel bilgiyi ileri genomikle
birleştirererek DIVERSICROP'un biyoçeşitliliği, gıda ve lif sistemi
çeşitlendirmesini ve ekonomik dayanıklılığı teşvik etme misyonunu
somutlaştıran, iklime dayanıklı, düşük girdili bir ürünü yeniden canlandıracak
ve aynı zamanda Avrupa Yeşil Mutabakatı'na ve BM Sürdürülebilir Kalkınma
Hedefleri'ne (SKH'ler) doğrudan katkıda bulunacak.