Kuantum Termometri: Kuantum Fisher Bilişimi Tabanlı Hassasiyet Analizi


Duran D., Arslan B.(Yürütücü)

TÜBİTAK Projesi, 2209-A - Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı, 2026 - 2027

  • Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
  • Destek Programı: 2209-A - Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı
  • Başlama Tarihi: Ağustos 2026
  • Bitiş Tarihi: Ağustos 2027

Proje Özeti

Bu proje, kuantum sistemlerinin ölçüm duyarlılığını belirleyen temel niceliklerden biri olan Kuantum Fisher Bilişimi (QFI) üzerinden, sıcaklık tahmini (kuantum termometri) için optimize edilmiş kuramsal modeller geliştirmeyi amaçlamaktadır. Kuantum termometri, klasik sensörlerin ulaşamayacağı ölçüm sınırlarını hedefleyen, 12. Kalkınma Planı ve 2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi kapsamında “kuantum teknolojileri ve hassas ölçüm sistemleri” öncelikli alanlarıyla doğrudan ilişkili bir konudur. Bu proje, açık kuantum sistemlerinde sıcaklık bilgisinin nasıl kodlandığını, çevresel etkileşimlerin (dekoherens, bilginin geri akışı) bu bilginin doğruluğunu nasıl etkilediğini ve QFI’ın bu süreçlerde nasıl değiştiğini kuramsal düzeyde inceleyecektir.

Araştırmada, kuantum termometre olarak iki düzeyli (kübit) sistemler ele alınacak; sistemin çevreyle etkileşimi Markovyen ve non-Markovyen modellerle temsil edilecektir. Bu modellerde Lindblad denklemi ve çarpışma (collision) modelleri kullanılarak yoğunluk matrisinin zamana bağlı evrimi hesaplanacak, elde edilen sonuçlar üzerinden QFI analizi yapılacaktır. Çalışmanın sayısal kısmı, Python tabanlı QuTiP (Quantum Toolbox in Python) ve sembolik hesaplama için Wolfram Mathematica araçlarıyla yürütülecektir. Parametre taramaları ve optimizasyon süreçleri, grid search ve Bayesian optimizasyon yöntemleriyle gerçekleştirilecektir.

Proje kapsamında yürütücü, sinyal işleme, Python simülasyonu, veri analizi ve sonuç görselleştirme süreçlerini aktif biçimde yöneterek, kuantum sistemlerinin ölçüm doğruluğuna ilişkin sayısal modellerin geliştirilmesine katkı sağlayacaktır. Elde edilecek sonuçlar, QFI’ın çevresel etkileşim altındaki davranışını anlamaya yönelik literatürdeki boşluğu dolduracak ve gelecekte kuantum sensör, kuantum radar ve metrologi uygulamalarına teorik temel oluşturacaktır.

Projenin beklenen çıktıları arasında, bir uluslararası dergi makalesi, bir kongre bildirisi, açık kaynak kod paylaşımı ve eğitim amaçlı simülasyon aracı yer almaktadır. Ayrıca bu çalışma, yürütücünün gelecekte geliştireceği TÜBİTAK 1002 veya 1004 projeleri için öncül nitelikte olacaktır. Uzun vadede proje, kuantum ölçüm kuramı ile mühendislik uygulamalarını birleştiren disiplinlerarası bir araştırma hattı oluşturarak hem yürütücüye hem de kuruma bilimsel üretkenlik, uluslararası görünürlük ve araştırma kapasitesi kazandırmayı hedeflemektedir.