Genetic parameter estimation of reproduction, hatching, growth and carcass traits in domestic genotype geese in Yozgat region


Boz M. A. (Executive), Baş H., Taşkesen H. O., Ulutaş E., Uçar A., Arı A.

TUBITAK Project, 2022 - 2025

  • Project Type: TUBITAK Project
  • Begin Date: April 2022
  • End Date: April 2025

Project Abstract

Yürütücü doktora çalışmasında “doğal ve yapay kuluçka ile elde edilen kazların entansif koşullarda büyüme, kesim ve karkas özelliklerinin belirlenmesi” konusunu çalışmış, çalışma içerisinde kapalı entansif ve serbest gezinmeli üretim sistemlerinin etkilerini de ortaya koymuştur. Doktora sonrası çalışmalarında “yerli kazlarda kuluçka, büyüme, performans, kesim, karkas, et kalitesi ve davranış özellikleri ile erkek kazlarda sperm kalitesi konularına yönelmiştir. Yürütücü ileriki dönem çalışmaları için ise yerli kazlarda ana ve baba ebeveyn hatları elde etmek ve ıslahını gerçekleştirmek için projeler geliştirmeye çalışmış, bir kısım çalışmaları küçük desteklerle sürdürebilmiştir. Bu nedenle önerilen projenin sonuçları, yerli kazlarda yapılacak ıslah çalışmasının yol haritasının ve seleksiyon kriterlerinin belirlenmesinde etkili olacaktır.

Yerli kazların bulunduğu koşullara adaptasyon sağlaması bu materyali geçmişten geleceğe taşıyan değerli bir gen kaynağı yapmaktadır. Hem genetik kaynağın korunması hem de karlı ve sürdürülebilir bir üretim için materyalin genetik özelliklerinin ortaya koyulması önemlidir. Yerli kazlarda çeşitli ekonomik özelliklere ait çok sayıda çalışma yapılmış olmakla birlikte, bu özelliklerin genetik olarak iyileştirilebilme potansiyeli ortaya koyulmamıştır. Bu proje ile yerli kazlarda üreme, kuluçka, büyüme ve karkas özellikleri gibi ekonomik verim özelliklerine ait genetik parametreler (kalıtım derecesi ve özellikler arasındaki genetik korelasyonlar) tahmin edilecektir.   

Araştırma materyali genetik yapısı itibariyle ülkemize özgü orijinal ve özgün bir materyaldir. Bu materyalin genetik olarak iyileştirilebilme potansiyelinin ortaya koyulacak olması ve damızlık potansiyelinin ortaya çıkarılması önemlidir. Bu proje, Türkiye’de pazar talebine uygun kaz ürünleri (et, yumurta, palaz vb.) üretilebilecek niteliklere sahip; büyüme ve üreme özellikleri veya kombine olarak geliştirilmiş yeni genotiplerin elde edilmesine bilimsel ve teknik açıdan yöntemler sağlaması ve yeni proje fikirlerine zemin hazırlaması bakımından özgün bir projedir.

Yerli genotip kazlara ait üreme, kuluçka, büyüme ve karkas özelliklerinin kalıtım derecesi bugüne kadar hiç değerlendirilmemiştir. Özelliklere ait kalıtım derecelerinin belirlenmesi ile bu özelliklerin seleksiyon kriteri olarak kullanılabilme ve genetik olarak geliştirilebilme potansiyelinin olup olmadığı ortaya koyulacaktır. Ayrıca bu özellikler arasında genetik ve fenotipik ilişkilerin boyutu ve yönü ile birlikte birden fazla kritere göre (indeks veya BLUP) yapılacak seleksiyonda hangi özelliklerin aynı anda geliştirilebileceği ya da geliştirilemeyeceği belirlenecektir. Özelliklere ait genetik parametrelerin bütüncül bir değerlendirmesi ile orta ve uzun vadede iyileştirilmesi gereken özelliklerin hangi seleksiyon kriterleri ile yapılması gerektiği araştırma projesinin ana konusunu oluşturmaktadır.

Projenin başlangıç sürüsü (Gen-0) ve bir sonraki generasyonun (Gen-1) popülasyon büyüklüğü 105 ve 35♂ ebeveyn olarak belirlenmiştir. Üreme ve kuluçka özellikleri iki generasyon olarak ebeveynlerde, büyüme ve karkas özellikleri de 1 erkek ile 3 dişinin yapay tohumlanması sonucu elde edilen toplam 840 palazda (420 dişi-420 erkek) belirlenecektir. İki generasyonda toplanan tüm veriler bireysel pedigri kaydına uygun şekilde kaydedilerek sürekli yapıda normal dağılış gösteren özellikler VCE 6.0.2 ve kesikli yapıdakiler ise TM programlarıyla genetik analize tabi tutulacaktır.

Bu proje, yerli genotip kazlarda “genetik parametrelerin tahmini” konusunda ülkemizdeki ilk çalışmadır. Bununla birlikte Dünyada da kazlarda genetik parametre tahminleri üzerine sınırlı sayıda çalışma yapılmaktadır. Projeden elde edilen çıktılar materyal için ıslah yol haritasının belirlenmesine ve yerli gen kaynağının geliştirilerek korunmasına katkı sağlayacak temel özellikler ortaya koyulacak ve bu konuda ciddi bir adım atılmış olunacaktır. Elde edilen sonuçlarla ulusal ve uluslararası kapsamdaki dergilerde makaleler yayınlanacak, kongrelerde de bildiri olarak sunulacaktır. Materyalin özelliklerine göre ticarileşmesi için gerekli çalışma ve ıslah yatırımları yapılabilecektir. Proje başarı ile sonuçlandığında moleküler yöntemlerin de kullanılacağı ıslah projelerinin geliştirilmesine yol açılacaktır. Ayrıca TÜBİTAK Çağrı Planlaması 2020”de belirtilen öncelikli AR-GE ve Yenilik Konusu başlığı altında yer alan “genomik seleksiyon programlarının geliştirilmesi” ve “verim özelliklerine etkili aday gen veya genlerin tespit edilmesi” projelerine de kaynak oluşturulacaktır.