Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Necibe Aydan Sat
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu tez
çalışmasının temel amacı, kentsel yapılı çevre ve sosyoekonomik yapı
bileşenlerinin mahalle ölçeğinde enerji tüketimi üzerindeki göreli etkilerini
çok ölçekli (makro–mezo–mikro) bir analitik çerçeve içinde incelemek ve bu
etkiler doğrultusunda enerji etkin kentlere yönelik bir karar destek yaklaşımı
geliştirmektir. Bu kapsamda çalışma; hangi mekânsal ve sosyoekonomik
değişkenlerinin enerji tüketimi açısından belirleyici olduğu, bu etkilerin
ölçekler arasında nasıl farklılaştığı ve farklı kentsel bağlamlarda (Ankara ve
Dublin) benzer ya da bağlama duyarlı sonuçlar üretip üretmediği sorularını
sorgulamaktadır. Araştırmanın yöntemsel çerçevesi, iki farklı kentsel bağlamı
temsil eden Ankara ve Dublin örnekleri üzerinden kurgulanmıştır. Çalışmada
öncelikle mahalle (Ankara) ve seçim bölgesi–Electoral Division (Dublin)
ölçeğinde sosyoekonomik ve mekânsal kümelenme analizleri gerçekleştirilmiştir.
Ardından, seçilen örnek alanlarda yürütülen hanehalkı anketleri aracılığıyla
mikro ölçekli veriler elde edilmiş; bu veriler tanımlayıcı istatistikler, çoklu
regresyon modelleri ve açıklanabilir yapay zeka (SHAP tabanlı model
açıklanabilirliği) analizler ile değerlendirilmiştir. Böylece konut özellikleri
ve bireysel davranışlar üzerinden sosyoekonomik ve mekansal değişkenlerin
enerji tüketimi üzerindeki etkileri nicel olarak ölçülmüştür. Sonuç
olarak bu tez, enerji etkin kentlere yönelik literatüre çok ölçekli ve
karşılaştırmalı bir bakış açısı sunmakta; planlama pratiği açısından ise yerel
yönetimler için öncelikli müdahale alanlarını belirlemeye yardımcı olacak
analitik bir çerçeve önermektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, mekânsal
planlama kararlarının sosyoekonomik yapı ve bireysel davranışlarla birlikte
değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmakta; enerji etkinliği hedeflerinin
yalnızca bina ölçeğiyle sınırlı kalmadan mahalle ve kent ölçeğinde ele
alınmasına yönelik öneriler sunulmuştur.