Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. İdris Şengül
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
ERDEM, Talha, Kur’ân’da Cennet ve Cehennem Sahneleriyle Verilmek İstenen Mesajlar,
Doktora Tezi, Danışman: Prof. Dr. İdris ŞENGÜL, VIII+291 s.
Kur’ân’î kavramlar olan cennet ve cehennem, İslâm’ın inanç esaslarından
(doktrinlerinden) ahirete iman çerçevesine giren konulardır. İnsanın en önemli konularından
biri olan meâda yani dönüş, dönüş yerine dair izahları ihtiva etmektedir. İnsanın gözlem ve
tecrübesine kapalı olması sebebiyle gaybî bir konudur. Gaybî konularda en güvenilir ve
sağlıklı bilgi edinmenin yolu ilahî vahiydir.
Kur’ân’da cennet ve cehenneme ilişkin canlı anlatımların maddi ve manevî
nimetleri içermesi, bu gerçeklerin insanın manevî tekamülünü esas aldığını göstermektedir.
Bu açıdan söz konusu kavramların entelektüel, manevi bir yolculuğundan bahsetmek
mümkündür. Kur’ân, cennet ve cehennemi edebî tasvir metoduyla sunmaktadır. Yani söz
konusu mevzuları sanatsal bir anlatımla muhataplara arz etmektedir. Yani sezgiye yönelen
dini bir konuyu yine sezgiye hitap eden sanatı ihmal etmeden takdim etmektedir. Bu durum
teşvik (terğib) ve sakındırma (terhîb) metodunun kullanıldığı cennet ve cehennem
sahnelerinin, ruhunu, vicdanı etkileyerek insanda inanç ve ahlak açısından bir dönüşüm
gerçekleştirmeyi hedeflediğini göstermektedir.
Cennet ve cehennemi tasvir eden ayetlerin, insan gerçeği ile iç içe ele alınması,
maddi ve manevi yani beden ve ruhtan müteşekkil bir insan tanımını esas alması, insanın
anlamına, Kur’ân’ın temel mevzuları olan Allah-alem, Allah-insan dolayısıyla insan-Allah
münasebetlerine ilişkin açılımlar barındırması, söz konusu canlı anlatımların, sadece
mahiyet ve muhteva bilgisi vermek, insanların merakını gidermek amacının olmadığını
göstermektedir. Nitekim Kur’ân’da yer alan gaybî bilgilerin amacı insanların merakını
gidermek değil, onları ahlaki olarak dönüştürmek olduğu anlaşılmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Kur’ân, Cennet, Cehennem, Gayb, Allah, Alem, İnsan, Ahlak