Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Spor Bilimleri Ve Teknolojisi A.B.D., Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Ayşe Kin İşler
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: San-Tez Programı
Özet:
Bu çalışma, ampute futbol maçına
verilen fizyolojik yanıtların ve hareket profillerinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla
çalışmaya, 9 erkek ampute futbolcu gönüllü olarak katılmıştır. Öncelikle 9 ampute futbolcunun
demografik özellikleri belirlenmiş ve antropometrik ölçümleri yapılmıştır. Daha sonra, ampute
futbolcuların maksimal kalp atım hızı (KAHmaks) değerleri bir progresif koşu testi olan modifiye
mekik koşusuyla belirlenmiştir. Ampute futbol maçına verilen fizyolojik yanıtlar ve hareket
profilleri ise her bir ampute futbolcu için en az 2 ampute futbol maçı olmak üzere toplamda 22
maç ile belirlenmiştir. Her maç öncesinde ampute futbolcuların dinlenik KAH ve dinlenik kan
laktat konsantrasyonları (LA) belirlenmiştir. Ampute futbol maçlarına verilen fizyolojik yanıtlar
için birinci ve ikinci devre sonu LA cevapları ve algılanan zorluk derecesi (AZD) ve tüm maçlar
süresince KAH yanıtları belirlenmiştir. Ampute futbol maçı sırasında, birinci ve ikinci devrede
ulaşılan en yüksek KAH değerleri KAHzirve olarak, maçın birinci ve ikinci devresindeki KAH
ortalamaları ise KAHort olarak kabul edilmiştir. Hareket profilleri olarak ampute futbol maçları
sırasında, birinci ve ikinci devrede kat edilen toplam mesafe (Mesafetop), farklı koşu hızlarında
kat edilen Mesafetop, farklı koşu hızlarında kat edilen Mesafetop yüzdeleri, ulaşılan maksimal hız
(Hızmaks) ile ampute futbolcuların maçları KAHmaks’ın hangi yüzdesinde geçirdikleri
belirlenmiştir. Devreler arası fizyolojik yanıtlar ve hareket profilleri arasındaki farklar Bağımlı
Gruplarda t-testi ile belirlenmiştir. Devrelere göre farklı koşu hızı kategorilerinde kat edilen
mesafeler, bu mesafelerin toplam mesafeye yüzde oranı 2 x 5 (Devre x Hız Kategorisi),
KAHmaks’ın yüzdelerine göre geçirilen süreler arasındaki farklar ise 2 x 4 (Devre x KAHmaks
kategorisi) Tekrarlı Ölçümlerde Çift Yönlü Varyans Analizi ile belirlenmiştir. Farklı koşu
hızlarında kat edilen mesafeler arasındaki farklar (F) anlamlı çıktığında farkın hangi koşu hızı
kategorisinden kaynaklandığının belirlenmesi için Bonferroni çoklu karşılaştırma testi
kullanılmıştır. Maçlara verilen KAH yanıtları incelendiğinde, birinci devredeki KAHort, ikinci
devreye göre istatistiksel olarak daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Buna rağmen her iki
devredeki KAHzirve, KAH%, AZD ve LA yanıtlarının benzer olduğu görülmüştür (p>0,05).
Maçlardaki hareket profilleri bulgularına göre, her bir devrede ulaşılan Hızzirve(km.sˉ¹) verileri
istatistiksel olarak farklı olmamakla beraber (p>0,05) devreler arasında kat edilen Mesafetop
istatistiksel olarak farklıdır (p<0,05). Ampute futbol maçlarında devre ve aynı zamanda koşu hızı
kategorisi etkisi anlamlıdır (p<0,05). Bunlara ek olarak, Devre x hız kategorisi etkileşimi de
anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Beş farklı koşu hızı kategorisinde kat edilen mesafelerin yüzde
dağılımlarının devrelere göre farklılaşmadığı belirlenmiştir (p>0,05). Bununla beraber beş farklı
koşu hızı kategorisinde kat edilen mesafelerin yüzde dağılım etkisi ise anlamlıdır (p<0,05).
Ayrıca, Devre x koşu hızı % etkileşimi ise anlamlı değildir (p>0,05). KAHmaks’nın 4 farklı
yüzdesinde geçirilen sürelerin devrelere göre farklılaşmadığı (p>0,05) belirlenirken,
KAHmaks%‘nın 4 farklı yüzdesinde geçirilen süreler arasında anlamlı farklılık belirlenmiş
(p<0,05) ve Devre x KAHmaks% etkileşiminin de anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0,05). Sonuç
olarak bu çalışmanın bulguları ampute futbol maçına verilen fizyolojik yanıtlarda KAHort
dışındaki fizyolojik yanıtların devrelere göre farklılaşmadığını göstermiştir. Hareket profillerine
bakıldığında ise ampute futbol maçı sırasında Hızmaks’ın devrelere göre benzer olduğu ancak
toplam kat edilen mesafenin, farklı koşu hızı yüzde dağılımının ve farklı KAHmaks%’lerinde
geçirilen sürelerin farklılaştığı görülmüştür.