Akademik Veri Yönetim Sistemi
7. Uluslararası Yükseköğretim Çalışmaları Konferansı, Ankara, Türkiye, 17 - 19 Ekim 2024, ss.112-114, (Özet Bildiri)
Bildiri Özeti
Dijital dönüşüm insan gücünün niteliklerinin değişmesine ve
onların yetiştirilmesinde görev üstlenen yükseköğretimin rolünün yeniden
düşünülmesine yol açmıştır.
Alan yazında dijital dönüşümün yeni
bir işgücü beceri gereksinimini ortaya çıkardığından söz edilmektedir (CEDEFOP,
2017; T.C. Kalkınma Bakanlığı, 2018; İŞKUR, 2019). Yapılan çalışmalar istihdam
edilebilirlik becerilerinin neler olduğu, yükseköğretimin bunları kazandırmadaki
rolü, genç istihdamı üzerine yoğunlaşmaktadır (Guggenberger vd., 2011; Murdoch
& Paul, 2007; Teichler, 2007). Yine yükseköğretim ve istihdam
edilebilirlik, eğitim, kariyer ve istihdam ilişkisi (Donald vd., 2017; Kurt
& Fidan, 2021; Koç vd., 2019) başlıklarında çalışmalar da bulunmaktadır. Alanyazında yükseköğretim programlarının nitelikli bireyler yetiştirecek yönde
yenilenmesine ihtiyaç olduğundan bahsedilmektedir (Sarıkaya, 2011; Knight ve
York, 2003; Vanhercke vd., 2015). Bazı araştırmalar
eğitim, insan sermayesi ve istihdam edilebilirlik becerileri, kazanç ve kariyer
arasında doğrudan bir ilişki olduğunu göstermektedir (Baruch, Bell ve Gray,
2005; Donald, Baruch ve Ashleigh, 2017; Fidan ve Koç, 2019; Koç vd., 2019; Useem ve Karabel, 1986). Ayrıca, bazı
çalışmalarda eğitim istihdam ilişkisinin zayıf olduğu (Çelik, 2018; Kurnaz,
2007) öğrencilerin eğitimleri süresince staj ve uygulamalı eğitim yoluyla iş
tecrübesi edinebilmelerine yönelik eğitim verilmesi (Holmes, 2001; Knight ve
York, 2003; Tran, 2015), özellikle ders dışı etkinliklere katılım yoluyla
sürdürülebilir istihdamın artırılmasının önemi vurgulanmaktadır (Donald,
Ashleigh ve Baruch, 2018).
Öğretmen yetiştirme ve istihdamına ilişkin alanyazında eğitim-istihdam politikalarında
tutarsızlık olduğu, piyasa ihtiyaçlarının, arz-talep dengesinin göz ardı
edildiği, eğitim niteliğinde düşüş yaşandığı, öğrenci seçimi ve istihdamda
etkili bir seçme yönteminin kullanılmadığı, atanamayan öğretmenler sorununun
yaşandığı, mesleki saygınlıkta düşüş gibi eleştirilere rastlanmaktadır (Atav & Sönmez, 2013; Dünya Bankası, 2011; Eğitim
Reformu Girişimi, 2015; Hacettepe Üniversitesi,
2017; Kılıçkaya &
Kjarka, 2013; Kurt & Fidan, 2021; Korkmaz & Ünsal, 2016; MEB, 2014, 2017;
TCCB, 2019; TEDMEM, 2018; OECD, 2019; Özer & Alkan, 2017).
Araştırmanın
amacı, Eğitim/Eğitim Bilimleri Fakültesi mezunu öğretmenlerin aldıkları
eğitimin iş yaşamında ihtiyaç duydukları yetkinlikleri ne kadar kazandırdığı,
bunların istihdam edilebilirliklerine etkisi ve iş yaşamına bu yetkinlikleri ne
kadar aktarabildiklerini ortaya koymaktır. Bu amaçla, insan sermayesi kuramının
beş alt boyutu olan öğretimsel, sosyal, kültürel, psikolojik ve piyasa değeri
sermayesi boyutlarından hareketle yetkinlikler ve istihdam edilebilirlik
becerileri ele alınmıştır. Ayrıca Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterliklerinin
mesleki bilgi, mesleki beceri ile tutum ve değerler alt başlıklarından da
yararlanılmıştır.
Bu çalışmanın temel dayanaklarından
olan İnsan Sermayesi Kuramı 1950’li yıllarda ortaya çıkan bireyin eğitim
yoluyla edindiği yetkinliklerin üretimde verimliliği artıracağı tezine
dayanmaktadır (Shultz, 1968). Ayrıca örgün eğitim, meslek kursları, sağlık
harcamaları vb. seminerler de bu başlık altındadır (Becker, 1993). Useem ve
Karabel (1986) üniversite eğitiminin mezunlarına sosyal, kültürel ve öğretimsel
sermaye kazandırdığını söylerken; Baruch, Bell ve Gray (2005) bu üç boyuta psikolojik
(içsel) ve piyasa değeri sermayesini katmıştır. İnsani sermaye becerileri takım
çalışması, sözel iletişim, problem çözme, zaman yönetimi, okuma, sayısal
beceriler ve bilgi teknolojisi kullanımı; bilgiyi işteki görevlere uygulama,
yenilikçilik ve yaratıcılık, zamana karşı çalışma, sosyo-iletişimsel beceriler
ve değerlerdir (Donald, 2017; Teichler, 2007). Dünya Ekonomik Forumu’nun
raporunda geleceğin becerileri eleştirel düşünme ve analiz etme, problem çözme
ve aktif öğrenme, dirençlilik, stres toleransı ve esneklik olarak
sıralanmaktadır (World Economic Forum, 2020).
Araştırmamızda nitel
araştırma yöntemi fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Çalışma grubunu Ankara
ilindeki dört üniversitenin (Ankara, Gazi, Hacettepe ve Orta Doğu Teknik
Üniversiteleri) Eğitim/Eğitim Bilimleri Fakültelerinin Sınıf, İlköğretim
Matematik, Türkçe, Fen Bilgisi ve Sosyal Bilgiler öğretmenliği programlarından
mezun; Yozgat ilindeki resmi ilköğretim okullarında çalışan, 5-15 yıl kıdemli 25
öğretmen oluşturmaktadır. Çalışmada amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt
örnekleme ve maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılmıştır. Veriler yarı
yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırmaya katılmıştır.
Katılımcılarla yapılan görüşmeler ses kayıt cihazı ile kaydedilmiş ve yazıya
dökülmüştür. Gizlilik ilkesi doğrultusunda veriler korunmuş ve katılımcılar “K”
kodu verilerek numaralandırılmıştır. Verilerden hareketle araştırma soruları temelinde
temalar ve alt kategoriler belirlenmiştir. Verilerin analizinde yönlendirilmiş
içerik analizi kullanılmıştır.
Araştırma sonuçlarına
göre öğretmenlerin alan ve alan öğretimi bilgisinde kendilerini teorik olarak
yetkin gördükleri ancak uygulamaya aktarımda yetersiz kalındığı; eğitimlerinin
teorik olduğu, kuram ve uygulama dengesinin olmadığı, ders ve okul
uygulamalarının yetersiz olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Bu sonuçları destekler çalışmalar
vardır (Aslan, 2018; Çelik vd., 2019; Murdoch & Paul, 2007; Kellerman,
2007; Kıvınen & Nurmi, 2007; OECD, 2019; Şahin, 2021). Araştırmada öğretmenlerin kültürel, psikolojik ve sosyal sermaye
gelişiminde uygulamanın, kampüs yaşamının ve büyük şehirde okumanın olumlu
katkı verdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Alan yazında bulguyu destekler çalışmalar mevcuttur (Avcı, 2015; Bucak, 2019;
Etiz, 2019; Saygın, 2016; Uzunyol, 2019). Yetkinliklerin mesleğe
aktarımında, tecrübeyle beraber becerilerini artırdıkları; istihdama ilişkin en
önemli sorunun mezun fazlası olduğu ve mesleki statüde değer kaybı yaşandığı
ulaşılan diğer sonuçlardır. Bu sonuçları destekleyen çalışmalar alanyazında
bulunmaktadır (Adem,
2008; Eğitim Reformu Girişimi, 2015; Çelik vd., 2019; Kılıçkaya & Krajka,
2013; Özoğlu, 2011; Soydan, 2015; Şahin, 2021).
REFERANSLAR
Adem,
M. (2008). Eğitim planlaması. Ankara: Ekinoks.
Aslan,
M. (2018). Hizmet öncesinde öğretmenlik uygulamalarını geliştirme ve
değerlendirme. M. Ergün, B.
Oral, T. Yazar (Ed.), Öğretmen
yetiştirme sismemimiz (dün, bugün, yarın) içinde (s.537-560). Ankara: Pegem.
Atav,
E., & Sönmez, S. (2013). Öğretmen adaylarının kamu personeli seçme sınavı
(KPSS)’na ilişkin görüşleri
[Özel Sayı]. Hacettepe Üniversitesi
Eğitim Fakültesi Dergisi, 1, 1-13. tarihinde http://www.efdergi.hacettepe.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/275-published.pdf
sayfasından erişilmiştir.
Avcı,
Y. E. (2015). Öğretmenlerin kültürel sermaye yeterliklerinin incelenmesi.
Doktora Tezi, Gaziantep
Üniversitesi
Eğitim Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.
Baruch, Y., Bell, M.
P. & Gray, D. (2005). Generalist and specialist graduate business degrees:
Tangible and
intangible
value. Journal of Vocational Behavior, 67(1), 51- 68.
Bucak, A. (2019).
Öğretmenlerin kültürel sermaye ve yetkinlik düzeyleri arasındaki ilişkinin
incelenmesi.
Yüksek
Lisans Tezi, Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siirt.
Becker, G. S. (1993).
Human capital: A theoretical and empirical analysis with special reference to
education,(3.
Basım), Chicago: University of Chicago.
CEDEFOP. (2017).
People, machines, robots and skills. european centre for development of
vocational
training.
https://www.cedefop.europa.eu/files/9121_en.pdf sayfasından erişilmiştir.
Çelı̇k, Ö., Yorulmaz,
A., & Çokçalışkan, H., (2019). Öğretmen genel yeterlikleri açısından sınıf
öğretmenleri ve
öğretmen adaylarının kendilerini
değerlendirmeleri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi,
20, 203-215.
Donald, W. (2017).
The good organization and sustainable careers: Validation of a conceptual model
of
graduate
employability. European Group for Organizational Studies, (60), 10-16.
Donald, W. E.,
Ashleigh, M. J. & Baruch, Y. (2018). Students perceptions of education and
employability:
Facilitating career transition from
higher education into the labor market. Career Development International, DOI:
10.1108/CDI-09-2017-0171
Dünya Bankası (2011).
Türkiye’de temel eğitimde kalite ve eşitliğin geliştirilmesi: Zorluklar ve
seçenekler. 2
Ekim 2019 tarihinde http://siteresources.worldbank.org/TURKEYINTURKISH EXTN/Resources/455687-1326904565778/EducationQualityReport2011-tr.pdf
sayfasından erişilmiştir.
Eğitim Reformu
Girişimi. (2015). Eğitim izleme raporu 2014-2015. 3 Ekim 2020 tarihinde
http://www.egitimreformugirisimi.org/sites/www.egitimreformugirisimi.org/files/e
news/EIR2014-15_02.12.15.WEB_0pdf sayfasından erişilmiştir.
Etiz, S. S. (2019).
Öğretmenlerin kültürel sermaye yeterlilikleri ile sosyal sorumluluk temelli
liderlik
becerilerinin
incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,
Siirt.
Fidan, T. & Koç,
M. H. (2019). Human capital formation function of higher education: A scale
development
study.
International Journal of Contemporary Educational Studies (IntJCES), 5(2),
146-162.
Guggenberger, H.,
Keplinger, M. & Unger, M. (2011). Moving to the Bologna structure: facing
challenges in
the Austrian higher education
system. In Schomburg, H. & Teichler, U. (Ed.) Employability and mobility of
bachelor graduates in europe. Key results of the bologna process (pp. 43-69).
Netherlands: Sense.
Hacettepe
Üniversitesi (2017). Türkiye’de öğretmen eğitimi ve istihdamı: mevcut durum ve
öneriler raporu.
Ankara:
Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi.
Holmes, L. (2001).
Reconsidering graduate employability: the ‘graduate identity’ approach. Quality
in
Higher
Education, 7(2), 111-119.
Kellermann, P.
(2007). Acquired competences and job requirements. Ulrich Teichler (Ed.),
Hıgher Education
Dynamics 17, Careers of unıversıty
graduates vıews and experıences ın comparatıve perspectıves içinde (s.115-130).
Germany: Springer.
Knight, P., &
Yorke, M. (2003). Employability and good learning in higher education. Teaching
in Higher
Education,
8(1), 3-16.
Kılıçkaya, F. &
Krajka, J. (2013). A review of language teacher selection examination and
recruitment in
Turkey
and Poland, International Journal of Research Studies in Language Learning,
2(5), 93-104.
İŞKUR. (2019). İşgücü Piyasası
Araştırması Türkiye Raporu. https://www.iskur.gov.tr/kurumsal-bilgi/raporlar sayfasından
erişilmiştir.
Kivinen, O. &
Nurmi, J. (2007). Job requirements and competences: do qualifications matter?.
In Teichler,
U.(Ed.), Hıgher Education Dynamics
17, Careers of unıversıty graduates vıews and experıences ın comparatıve
perspectıves (pp. 131- 142). Germany: Springer.
Koç, H., Fidan, T.
& Kurt, T. (2019). İnsan sermayesi ve istihdam edilebilirlik ilişkisi: Bir
özel meslek yüksek
okulu örneği. 4. Uluslararası
Yükseköğretim Çalışmaları Konferansı’da sunulmuş bildiri. Çanakkale Onsekiz
Mart Üniversitesi, Çanakkale.
Korkmaz, F. &
Ünsal, S. (2016). Bloom’un yenilenmiş taksonomisine göre bir sınav analizi.
Turkish Journal of
Education,
5(3), 170-183.
Kurt, T. & Fidan,
T. (2021). Kariyer oluşumunda üniversite: Beklentiler ve gerçekler.
Yükseköğretim Dergisi,
11(2),
421-437.
MEB (2014). On
dokuzuncu milli eğitim şurası kararları (02-06 Aralık 2014).
https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_12/10095332_19_sura.pdf.
sayfasından erişilmiştir.
MEB (2017). Öğretmen
strateji belgesi 2017-2023.
http://oygm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_06/09140719_Strateji_Belgesi_Re smi_Gazete_sonrasY_ilan.pdf
sayfasından erişilmiştir.
Murdoch, J. and Paul,
J.J. (2007). Links between knowledge and work and appropriate employment. In
Teichler, U. (Ed.), Higher
Education Dynamics 17, Careers of 287 university graduates views and
experiences in comparative perspectives (pp. 143- 158). Germany: Springer
OECD, (2019).
Teachers and school leaders as lifelong learners.
https://www.oecdilibrary.org/sites/1d0bc92a-en/index.html?itemId=/content/publi
cation /1d0bc92aen sayfasından erişilmiştir.
Özer, B. & Alkan,
S. (2017). AB ve Türkiye öğretmen yetiştirme programlarının karşılaştırılması
ve Türkiye
için
bir model önerisi. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-95.
Özoğlu, M. (2011).
Türkiye'nin öğretmen "yetiştirme" politikası. Orçhan, M. (Ed.), 21.
Yüzyılda Türkiye’nin
Eğitim ve Bilim Politika Sempozyumu
içinde (s. 143-156) Ankara: Eğitimciler Birliği Sendikası, www.academia,edu
sitesinden alınmıştır.
Sarıkaya, Y. (2011).
Paydaşların istihdam edilebilirlik faktörlerine ilişkin algılarının
incelenmesi: Nevşehir’de
bir meslek yüksekokulu örneği.
Yüksek Lisans Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,
Ankara.
Saygın, M. (2016).
Kültürel sermaye, beşeri sermaye ve sosyal sermayenin girişimci kişilik
özelliklerine etkisi:
İçanadolu bölgesi genç girişimciler
kurulu örneği. Doktora Tezi, Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,
Aksaray.
Soydan, T. (2015).
Osmanlı son döneminden günümüze Türkiye’de öğretmen istihdamı ve sorunlarına
bakış.
Eğitim
Bilimleri Fakültesi, Yayın No:24
Schultz, T.W. (1968).
Education and economic growth: Return to education. In Readings in the
economics of
education
(pp. 277-292). Paris: UNESCO.
Şahin, Ç. (2021).
Hizmet öncesi öğretmen eğitiminin mezun istihdam edilebilirlik göstergeleri ve
yeterlikler
açısından
değerlendirilmesi. Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimler Enstitüsü,
Ankara.
T.C. Kalkınma
Bakanlığı. (2018). On Birinci Kalkınma Planı (2019-2023), İşgücü Piyasası Ve
Genç İstihdamı
Özel İhtisas Komisyonu Raporu.
https://www.sbb.gov.tr/wpcontent/uploads/2020/04/IsgucuPiyasasi_ve_GencIstihda
miOzelIhtisasKomisyonuRaporu.pdfOnbirinci Kalkınma Planı, sayfasından
erişilmiştir.
TCCB (2019). Onbirinci
kalkınma planı. T.C. Cumhur Başkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı.
http://www.sbb.gov.tr/wpcontent/uploads/2019/07/OnbirinciKalkinmaPlani.pdf
sayfasından erişilmiştir.
TEDMEM. (2018). 2018
Eğitim Değerlendirme Raporu. https://tedmem.org/download/2018-egitim
degerlendirmeraporu?wpdmdl=2933&
refresh=5e93135e47a0d1586697054. sayfasından erişilmiştir.
Teichler, U. (2007).
Graduate employment and work: various ıssues in a comparative perspective. In
Teichler, U. (Ed.), Higher
Education Dynamics 17, Careers of university graduates views and experiences in
comparative perspectives (pp. 1-14). Germany: Springer.
Tran, T. T. (2015).
Is graduate employability the whole of higher education issue?. Journal of
Education and
Work,
28, 207-227.
Useem, M. &
Karabel, J. (1986). Pathways to top corporate management. American Sociological
Review,
51(2),
184-200.
Uzunyol, T. (2019).
Kampüs hayatı ve öğrencilerin algısı ilişkisi: kampüs içi pratiklerin öğrencilerin
kültürel
sermayesine etkileri. Yüksek Lisans
Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Vanhercke, D.,
Kirves, K., De Cuyper, N., Verbruggen, M., Forrier, A. and De Witte, H. (2015).
Perceived
employability and psychological
functioning framed by gain and loss cycles. Career Development International,
20(2), 179-198.
World Economic Forum.
(2020). The Future of Jobs Report. https://www.weforum.org/reports/the-future
of-jobs-report-2020
sayfasından erişilmiştir.