Research Information System
in: EĞİTİM&BİLİM 2025-IV, Prof. Dr. Dilek ÇELİKER, Editor, Efe Akademik Yayıncılık, İstanbul, pp.93-108, 2025
Öğretmenlerin mesleki yeterlilikleri, motivasyonları ve psikolojik iyi
oluşları eğitim sistemlerinin başarıya ulaşmasını doğrudan etkilemektedir.
Eğitim sistemleri için kritik role sahip olan öğretmenler sadece bilgiyi aktarma
değil, öğrencileri akademik, sosyal ve duygusal açıdan da açıdan da geliştirme
görevlerine sahiptir. Bu görevler öğretmenler üzerindeki baskıyı artırmakta,
yoğun bir zihinsel ve duygusal yük oluşturabilmekte bu durum da uzun süreli
stresi beraberinde getirerek öğretmenlerin tükenmişlik yaşamalarına neden
olabilmektedir. Tükenmişlik, insanların meslekleriyle ilgili stres unsurlarına
verdikleri tepki olarak tanımlanmaktadır (Maslach, 1982). Öğretmenlik
mesleğinde tükenmişlik ise günümüzde öğretmenlerden çok sayıda
beklentinin olmasına bağlı olarak öğretmenlerin yoğun stres yaşamaları, bu
yoğun stresin açacağı tükenmişliğin öğretmenlerle beraber yaşamını,
çevresini, meslektaşlarını, öğrencilerini ve öğrenci çevresi dahil büyük bir
çevreyi etkisi altına alabileceğini (Toroman, 2019) ifade etmektedir.
Görüldüğü üzere öğretmenlerin yaşadığı tükenmişlik çok boyutlu bir yapıya
sahip olup, oldukça geniş bir kesimi önemli ölçüde etkilemektedir. Ayrıca,
eğitim politikalarındaki değişim, değişen öğrenci- veli profilleri ve
beklentileri öğretmenlik mesleğinde tükenmişlik kavramını çok boyutlu ve
bütüncül bir anlayışla ele almayı gerekli hale getirmektedir. Özellikle
tükenmişlik kavramının anlaşılması ile öğretmenlik mesleğinde tükenmişliğe
neden olan faktörlerin belirlenmesi öğretmenlerde tükenmişliği önlemek için
yapılabilecek çalışmalara yön verebileceği gibi öğretmenlik mesleğinde
tükenmişliği önleme yollarının ortaya koyulması eğitim sistemleri
geliştiricilere, öğretmenlere ve araştırmacılara yol gösterici olabilir. Bu
kapsamda bu bölümde, tükenmişlik kavramının kuramsal temelli, öğretmenlik
mesleğinde tükenmişliğin nedenleri ve önleme yollarına yer verilmiştir.