TOPLUMSAL CİNSİYET VE MİLİTARİZM ÜZERİNE BİR ELEŞTİRİ: YEVGENİ ZAMYATİN'İN “DÜNYANIN BİR UCUNDA” ESERİ

Creative Commons License

Elmacıoğlu E.

Balkanistik Dil ve Edebiyat Dergisi, cilt.7, sa.1, ss.25-39, 2025 (TRDizin)

Özet

Yevgeni İvanoviç Zamyatin’in 1913 tarihli Dünyanın Bir Ucunda (На куличках) adlı uzun öyküsü, toplumsal cinsiyet, erkeklik ve militarizm olgularını derinlemesine ele alan bir metin olarak dikkat çeker. Zamyatin’in eseri, erkeklik ve kadınlık rollerinin toplumda nasıl biçimlendiğini, özellikle bir askerî garnizonda, ataerkil bir yapı içinde nasıl içselleştirildiğini ortaya koymaktadır. Yazarın grotesk karakter tasvirleri ve askerî kurum eleştirisi üzerinden, ataerkil toplumun bireylerin cinsiyet kimliklerini nasıl sınırladığı ve çarpıttığına dair önemli bulgular elde edilmiştir. Askerî hiyerarşinin ve militarizmin bireyler üzerindeki etkisi ile erkeklik ve kadınlık olgularının toplumsal yapılar içinde nasıl yerleşik bir şekilde inşa edildiği sorgulanmakta, erkek kimliklerinin savaş, güç ve hiyerarşi gibi militarist değerlere dayanarak şekillendirilmesi ile kadın kimliklerinin edilgen, itaatkâr ve ev içi rollerle sınırlandırılması arasındaki farklar vurgulanmaktadır. Bu çalışmada, toplumsal cinsiyet, kadın-erkeklik inşası metin odaklı eleştirel analiz yöntemi ile incelenmiş, edebi metnin sosyopolitik bağlamla etkileşimi ortaya konulmuştur. Bu bağlamda, söz konusu toplumsal cinsiyet ve militarizm perspektifleriyle uyumlu bir biçimde edebiyat-toplum ilişkisinin güncelliği, Rus edebiyatında bu temaların tarihsel ve kültürel bağlamda nasıl şekillendiğini sorgulanmıştır. Eser, edebiyatın toplumsal cinsiyet temsillerinin eleştirisi için bir araç olarak nasıl kullanılabileceğini gösterir. Bu bağlamda, Zamyatin’in eseri, yalnızca edebî bir değer taşımakla kalmaz, aynı zamanda toplumsal yapılar ve cinsiyet normlarına dair önemli bir eleştiri sunar ve literatüre katkıda bulunur. Toplumsal cinsiyet ve  militarizmin bireyler üzerindeki etkilerini anlamamıza yardımcı olarak cinsiyet rolleri ve toplumsal yapıların bireysel kimlikler üzerindeki şekillendirici gücünü ortaya koyar.