Türkiye’de Lisanslı Depoculuk Sistemi Sürdürülebilir mi? Sorunlar ve Endişeler

Creative Commons License

acıbuca v., Karapınar A., Kaya A., AYYILDIZ M., YAVUZ F.

Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji dergisi, cilt.14, sa.8, ss.2283-2290, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışmada, Türkiye’de 2005 yılında yasal çerçevesi oluşturulan ve özellikle 2016 sonrasında hızla yaygınlaşan lisanslı depoculuk sisteminin mevcut işleyişi, sürdürülebilirliği ve karşı karşıya olduğu temel sorunlar lisanslı depo işletmecilerinin görüşleri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde tasarlanmış olup, Türkiye’nin farklı bölgelerinde faaliyet gösteren 30 lisanslı depo işletmecisiyle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış yüz yüze mülakatlardan elde edilen birincil verilere dayanmaktadır. Bulgular, lisanslı depoculuk sisteminin önemli bir fiziki kapasiteye ulaşmasına rağmen denetim mekanizmalarının yetersizliği, yetkili sınıflandırıcıların fiilen tam bağımsız olmaması, üreticilerin sistemi büyük ölçüde Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) aracılığıyla kullanması ve yüksek işletme maliyetleri nedeniyle ekonomik sürdürülebilirliğinin tartışmalı olduğunu ortaya koymaktadır. İşletmeciler, sistemin gıda tedarik zincirine katkı sağladığını ve ürün arzının yıl geneline yayılmasına imkân tanıdığını belirtmekle birlikte, fiyat istikrarının sağlanmasında TMO’nun belirleyici rolünün lisanslı depoculuğun piyasa temelli işlevini sınırlandırdığını ifade etmektedir. Çalışma sonuçları, lisanslı depoculuk sisteminin etkinliğinin artırılabilmesi için denetim ve kontrol mekanizmalarının güçlendirilmesi, yetkili sınıflandırıcıların kurumsal bağımsızlığının sağlanması ve TMO’nun sistem içindeki rolünün yeniden tanımlanması gerektiğini göstermektedir.
This study evaluates the current functioning, sustainability, and main challenges of the licensed warehousing system in Türkiye, which was legally established in 2005 and has expanded rapidly since 2016, based on the perspectives of licensed warehouse operators. The research was designed within a qualitative research framework and relies on primary data obtained from semi-structured face-to-face interviews conducted with 30 licensed warehouse enterprises operating in different regions of Türkiye. The findings indicate that although the licensed warehousing system has reached a considerable physical capacity, its economic sustainability remains questionable due to insufficient inspection mechanisms, the lack of full independence of authorized classifiers in practice, the dominant role of the Turkish Grain Board (TMO), and high operating costs. While operators emphasize the positive contribution of licensed warehouses to the food supply chain by enabling year-round product availability, they also state that the price stabilization function of the system is largely shaped by TMO interventions, limiting its market-based role. The results suggest that strengthening inspection and control mechanisms, ensuring the institutional independence of authorized classifiers, and redefining the role of TMO within the system are critical for improving the effectiveness and sustainability of licensed warehousing in Türkiye.