KÜRESEL ÖLÇEKTE ÜLKELERİN PETROL ÜRETİM VE TÜKETİMİNİN BOOTSTRAP YÖNTEMİ İLE İSTATİSTİKSEL ANALİZİ

COŞKUN N. Y., KANTAR E.

YOBÜ III. ULUSLARARASI ORTA ANADOLU SEMPOZYUMU, Yozgat, Türkiye, 14 - 16 Mayıs 2026, ss.52-53, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Yozgat
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.52-53
  • Yozgat Bozok Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Fosil yakıtlar, ülkelerin enerji arz güvenliğini sağlamada ve ekonomik büyümeyi desteklemede temel kaynaklar arasında yer almakta olup sanayi, ulaşım ve elektrik üretimi gibi kritik sektörlerin sürekliliğini mümkün kılmaktadır. Fosil yakıtlar içerisinde stratejik bir öneme sahip olan petrol; ulaşım altyapılarının işletilmesinden endüstriyel üretime kadar geniş bir yelpazede temel girdi olarak kullanılmakta, benzin, motorin, jet yakıtı, asfalt ve petrokimyasal türevler gibi zengin bir ürün çeşitliliği sunarak modern ekonomilerin sürekliliğine zemin hazırlamaktadır. Bu bağlamda petrolün tüketim düzeyi ve dağılımı; ülkelerin enerji politikalarını, dışa bağımlılık oranlarını ve sürdürülebilir kalkınma stratejilerini doğrudan etkileyen temel bir göstergedir. Bununla birlikte petrole olan bu bağımlılık; küresel piyasalardaki sert fiyat dalgalanmaları, jeopolitik risklere dayalı arz güvenliği sorunları ve karbon emisyonu gibi çevresel etkiler oluşturmakta olup, ülkelerin yenilenebilir alternatiflere yönelimini ve makro ölçekli enerji dönüşüm politikalarını şekillendiren en kritik unsur olarak öne çıkmaktadır. Dolayısıyla, bu dönüşüm sürecini ve ülkelerin enerji politikalarındaki kırılmaları doğru okuyabilmek için, küresel çaptaki petrol arz ve talep dinamiklerinin tarihsel seyrinin incelenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu gereksinimden yola çıkılarak hazırlanan bu çalışmada; küresel ölçekte seksen ülkenin petrol üretim ve tüketimlerinin 1990–2025 dönemi içerisindeki değişimini incelemek amacıyla, hiyerarşik yapı metotlarından En Küçük Örten Ağaç ve Hiyerarşik Ağaç analizi ile Bootstrap metotları kullanılmış ve benzer üretim ve tüketim eğilimlerine sahip ülkelerin kümelenme eğilimleri gözlemlenmiştir. Elde edilen bulgular, ülkelerin petrol üretiminde Körfez ve Avrasya blokları gibi güçlü yapısal kümelenmeler oluşturduğuna işaret etmekte olup; bu durum, ilgili ülkelerin rezerv kalitesi, paylaşılan boru hattı altyapıları ve OPEC gibi stratejik iş birlikleri yoluyla açıklanabilir. Tüketim tarafında öne çıkan bölgesel senkronizasyonların ise pazar entegrasyonları ve ortak enerji şebekelerinin bir sonucu olduğu değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda, üretim ağında özellikle Körfez (Irak-Kuveyt arası 0.97, Suudi Arabistan-BAE arası 0.87) ve Avrasya (Rusya ve Kazakistan arası 0.87) ülkeleri arasında yüksek bootstrap değerleriyle desteklenen belirgin kümelenmelerin varlığı dikkat çekmektedir. Tüketim ağında ise İspanya ve İngiltere merkezli geniş bir Avrupa kümesinin şekillendiği; ayrıca Litvanya ve Letonya arasında hesaplanan 1.0’lık değer ile Estonya’nın da bu Baltık kümesine 0.87’lik bootstrap değeriyle bağlanması gibi yüksek istatistiksel benzerliklerin ortaya çıktığı görülmüştür. Sonuç olarak, ülkelerin petrol üretim profillerinin coğrafi sınırları aşarak farklı kıtalardaki aktörleri de içine alan heterojen bir ağ yapısı sergilediği, tüketim grafiğinde ise ortak ekonomik ve endüstriyel politikaların bir yansıması olarak oldukça belirgin ve homojen Avrupa ile Asya kümelerinin oluştuğu gözlemlenmiştir.