Yapay Zekâ Çağında Dijital Gözetim, Teknolojik Paranoya ve Sinema: The Circle Filminin Eleştirel Söylem Perspektifinden Değerlendirmesi

Creative Commons License

VURAL N. E., Böyük M., KALAMAN S.

Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.36, sa.2, ss.963-977, 2026 (TRDizin)

Özet

Yapay zekâ ve dijitalleşme, bireyin, grupların ve toplumun hem gözetim pratiklerini hem de mahremiyet algısını dönüştürmüştür. Sinema ise bu dönüşümün eleştirel bir yaklaşımla sunulduğu alan olarak öne çıkmıştır. Gözetim toplumunun yükselişiyle birlikte teknolojik paranoya da sinemada sıkça işlenen temalardan biri haline gelmiştir. Bu noktadan hareketle yapılan çalışmada, filmler üzerinden sinemada dijital gözetim unsurunun ve buna bağlı olarak ortaya çıkan teknolojik paranoya temsillerinin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada ayrıca karakterlerin, senaryonun, diyalogların ve filme dair diğer unsurların dijital gözetime ve teknolojik paranoyaya nasıl hizmet ettiğini de ortaya çıkarmak hedeflenmektedir. Çalışma kapsamında yapılan araştırmada The Circle (2017) filmi ele alınmıştır. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı araştırmada, filmi analiz etmek için Norman Fairclough’un tanımlama, yorumlama ve açıklama olmak üzere üç aşamadan oluşan eleştirel söylem analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, filmde yer alan yapay zekâ destekli sistemler şeffaflık adı altında bireyin mahremiyetini yok etmekte ve bireyde güvensizlik, kaygı ve yabancılaşma duygularını tetiklemektedir. Ayrıca bireylerin sürekli gözetlenmesi nedeniyle ortaya çıkan teknolojik paranoya hem bireysel hem de toplumsal düzeyde bir erozyona yol açmaktadır.
Artificial intelligence and digitalization have transformed both surveillance practices and the perception of privacy of individuals, groups and society. Cinema has come to the fore as a field where this transformation is presented with a critical approach. With the rise of the surveillance society, technological paranoia has also become one of the most common themes in cinema. From this point of view, this study aims to analyze the element of digital surveillance in cinema and the technological paranoia representations that emerge accordingly. The study also aims to reveal how characters, script, dialogues and other elements of the film serve digital surveillance and technological paranoia. In the research conducted within the scope of the study, The Circle (2017) was analyzed. In this qualitative research, Norman Fairclough’s critical discourse analysis method, which consists of three stages: description, interpretation and explanation, was used to analyze the film. According to the results obtained from the research, the artificial intelligence-supported systems in the movie destroy the privacy of the individual in the name of transparency and trigger feelings of insecurity, anxiety and alienation in the individual. In addition, the technological paranoia caused by the constant surveillance of individuals leads to erosion at both individual and social levels.