“Koku, Statü Ve Ritüel: Osmanlı Toplumsal Hafızasında Gülün Yeri Ve Sürekliliği”.
Sublime Porte, sa.2, ss.64-106, 2026 (Hakemli Dergi)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.5281/zenodo.2070176
- Dergi Adı: Sublime Porte
- Derginin Tarandığı İndeksler: Other Indexes
- Sayfa Sayıları: ss.64-106
- Yozgat Bozok Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Osmanlı İmparatorluğu’nda tüketim kalıpları, toplumsal kimliğin ve statü hiyerarşisinin mütemadiyen üretildiği kültürel bir zemin teşkil etmektedir. Bu çalışma, Osmanlı maddî kültürünün en müşahhas unsurlarından gül ve gül suyunu tarihsel süreklilik ekseninde mercek altına almaktadır. Altı asırlık süreçte gül; ziraî bir mahsulden, devletin kurumsallaşmış tüketim adabının merkezî bir cüzü olan kültürel nesne ve sembolik sermayeye tehavvül etmiştir. Çalışmada, arşiv vesikaları, Matbah-ı Âmire defterleri ve edebî metinler ışığında gül tüketimi üç ana eksende tahlil edilmektedir: İlki, saray mutfağından kutsal ritüellere uzanan süreçte gül suyunun devletin ihtişam ve meşruiyetini temsil eden bürokratik bir ihtiyaç kalemi olmasıdır. İkincisi, başlangıçta elitlere mahsus olan bu koku kültürünün bayramlaşmalardan şifa uygulamalarına kadar gündelik hayata nüfuz ederek müşterek bir koku hafızası inşa etmesidir. Sonuncusu ise siyasî ve iktisadî çalkantılara rağmen gül kullanımının değişmeyen bir âdet-i kadîme olarak kültürel mukavemet göstermesidir. Sonuç olarak çalışma; gülü salt bir meta değil, asırlar boyu sergilediği kullanım sürekliliğiyle Osmanlı toplumsal dokusunu, hiyerarşik nizamını ve manevî iklimini idrak etmede anahtar bir sosyolojik belirteç olarak konumlandırmaktadır.