BUDİST UYGUR METİNLERİNDE men / mensiz KAVRAMLARI ÜZERİNE
Türkbilig, cilt.2022, sa.44, ss.19-29, 2022 (Scopus, TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 2022 Sayı: 44
- Basım Tarihi: 2022
- Dergi Adı: Türkbilig
- Derginin Tarandığı İndeksler: Scopus, Linguistic Bibliography, MLA - Modern Language Association Database, TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.19-29
- Yozgat Bozok Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Uygurların, Budizmi kabul etmesi sonucu çeviri f aaliyetlerinin etkisiyle Türk dilinin söz varlığında değişiklikler meydana gelmiştir. Uygurlar, kabul ettikleri bu inanç sistemine ait dini kavramları, bazen kaynak dildeki sözcüklerle ifade etmi ş, bazen de Eski Uygurca sözcükleri kullanmışlardır. Bu çalışmada da teklik I. şahıs zamiri olarak kullanılan men sözcüğünün Budist bir terim olan attā, ātman, pruṣa, ahaṃkāra, pudgala ‘benlik’ sözcüklerini; men zamirinin +sXz yokluk eki alm ış biçimi olan mensiz sözcüğünün ise anatt ā, an ātman, nair ātmya, an ātmiya ‘benliksiz’ terimlerini karşılamak için kullanılması incelenmiştir. Bunun yanı sıra men ve mensiz sözcükleriyle oluşturulan ve benlik kavram alanına ait terimlere yer verilmiştir.
As a result of the adoption of Buddhism by the Uyghurs, changes have occurred in the vocabulary of the Turkish language with the effect of translation activities. To express the concepts belonging to this belief system they accepted, the Uyghurs sometimes used words from the source language, and sometimes used words from Old Uyghur. In this study, it has been examined how Uyghurs used the word men, which is used as a singular first-person pronoun, in place of atta, ātman, pruṣa, ahamkara, pudgala, which are Buddhist terms meaning ‘self’; and how they used the word mensiz, which is the form of the pronoun men with the absence suffix +sXz, in place of anattā, anātman, nairātmya, anātmiya, which mean ‘selfl ess’. In addition to this, some terms that have been created with the words men and the terms that mensiz and are related to the concept ‘self’ are included.