Akademik Veri Yönetim Sistemi
ANKARA BAROSU XIII. ULUSLARARASI HUKUK KURULTAYI, Ankara, Türkiye, 11 - 14 Ocak 2024, ss.935-965, (Tam Metin Bildiri)
Kadın işçilerin iş sözleşmeleri, işyerindeki taciz ve kötü çalışma koşullarına istinaden dağıttıkları bildiri, bu bildirinin çalışma saatleri içinde okunması ve devamında gerçekleşen olaylara dayanarak işverence haklı nedenle derhal feshedilmiş; derece mahkemeleri, feshin haklı nedene dayandığını kabul etmiştir. Anayasa Mahkemesi, işçilerin bildiri dağıttıkları tarihte sendika üyesi olmamaları, bildirinin sendikanın kararı ya da bilgisi dahilinde dağıtıldığı hakkında bir bilginin olmaması, işverenin işyerindeki sendikal faaliyetlere ilişkin tutumu hakkında yeterli bilgi verilmemesi ve iş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiğine yönelik yeterli delil bulunmaması gerekçeleriyle incelemesini ifade özgürlüğü kapsamında gerçekleştirmiştir. Buna karşılık başvurucuların eylemlerinin, sendikal örgütlenmeyi sağlama amacını taşıdığının açık olduğunu belirterek ifade özgürlüğü yönünden yapılacak incelemenin, sendika hakkı ışığında yapılmasının uygun olduğuna karar vermiştir. Yaptığı inceleme sonucunda başvurucuların, sendika hakkı ışığında ifade özgürlüklerinin ihlal edildiğine hükmetmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) işçinin sendikal faaliyet kapsamındaki ifadelerine ilişkin içtihadı incelendiğinde, Mahkeme’nin eski tarihli kararlarında uyuşmazlığı salt ifade özgürlüğüne ilişkin m. 10 kapsamında değerlendirdiği görülmektedir. Bununla birlikte AİHM uygulaması zaman içerisinde birtakım gelişmeler göstermiştir. Gelinen noktada söz konusu uyuşmazlıklar, Mahkeme tarafından somut olayın özelliklerine göre sendika hakkı ışığında ifade özgürlüğü (m.10) yahut ifade özgürlüğü ışığında sendika hakkı (m.11) bağlamında incelenmektedir. Mahkemenin yaklaşımındaki değişim olumlu olmakla birlikte hala önemli sorunlar içermektedir. AİHM, kamu yararı ile ilgili oluşturduğu içtihadında, rahatsız edici ve sert ifadeleri ifade özgürlüğü kapsamında kabul edip korurken, benzer ifadeleri işçi sendikal faaliyet bağlamında kullandığı takdirde, ifade özgürlüğüne ilişkin korumanın dışında bırakmaktadır. Mahkeme, sendikal faaliyeti, yalnızca dar anlamda işgücüne ilişkin uyuşmazlıklarla sınırlamaktadır. Sendikaların duyulma hakkı olduğunu kabul etmekle birlikte, duyulma hakkının kapsamı ve içeriği hakkında taraf devletlere geniş bir takdir marjı bırakmaktadır. Sendikaların, çalışanların ekonomik ve sosyal haklarının korunmasındaki kamusal rolleri göz önünde bulundurularak, işçinin sendikal faaliyet kapsamındaki ifadelerine, medya konusundaki ifade özgürlüğüne ilişkin içtihadın tam olarak uygulanması; kolektif sendika özgürlüğünün özellikle işyerindeki örgütlenme faaliyetleri esnasında korunması için sendikaların duyulma hakkı bakımından daha net bir çerçevenin çizilmesi; örgütlenme özgürlüğünün ifade özgürlüğünün kolektif boyutunu oluşturması, bu itibarla ve m. 11’in, m. 10 karşısında özel nitelikte hüküm olması nedeniyle işçilerin sendikal faaliyet doğrultusunda sarf ettikleri ifadelerin, m. 11 kapsamında (ifade özgürlüğü ışığında) incelenmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda Anayasa Mahkemesi’nin ifade özgürlüğünü (m. 10) sendika hakkı ışığında ele aldığı söz konusu karar, uyuşmazlığa konu somut olay bakımından sonucu itibariyle isabetli olmakla birlikte, gelecekteki uyuşmazlıklarda da aynı yaklaşımın izlenmesi, adaletsiz sonuçlara ulaşma riskini taşımaktadır.
The labour contracts of the women workers were immediately terminated
by the employer for just cause on the basis of the leaflet they distributed
regarding sexual harassment and poor working conditions at the
workplace, the reading of this leaflet during working hours and the events
that followed; the Courts of Appeal accepted that the termination was
based on just cause. The Constitutional Court conducted the examination
within the scope of freedom of expression on the grounds that the
workers were not trade union members at the time they distributed the
leaflet, there was no information that the leaflet was distributed with the
decision or knowledge of the trade union, there was insufficient information
about the employer’s attitude towards trade union activities at the
workplace, and there was insufficient evidence that the labour contract
was terminated for reasons related to trade union activity. On the other
hand, the Constitional Court stated that it was clear that the applicants’
actions were aimed at ensuring trade union organisation and decided that
the examination to be conducted in terms of freedom of expression should
be conducted in the light of right to freedom of association. As a result of
the examination, it ruled that the applicants’ freedom of expression was
violated in the light of right to freedom of association. When the case-law
of the European Court of Human Rights regarding the worker’s statements
within the scope of trade union activities is analysed, it is seen that
the Court evaluated the dispute solely within the scope of Article 10 on
freedom of expression in its earlier judgments However, the practice of the
ECHR has shown some developments over time. At this point, the Court
analyses these disputes in the context of freedom of expression in the light of the right to freedom of association (Art.10) or the right to freedom of
association in the light of freedom of expression (Art.11), depending on
the characteristics of the concrete case. Although the change in the Court’s
approach is positive, it still involves significant problems. In its jurisprudence
on public interest, the European Court of Human Rights protects
offensive and harsh expressions within the scope of freedom of expression,
whereas it does not protect these expressions within the scope of freedom
of expression when the employee uses them in the context of trade union
activity. The Court limits trade union activity only to labour disputes in a
narrow sense. While recognising that trade unions have a right to be heard,
it leaves a wide margin of appreciation to Parties as to the scope and content
of the right to be heard. In view of the public role of trade unions in
protecting the economic and social rights of workers, the case-law of the
European Court of Human Rights on freedom of expression in the media
should be fully applied to workers’ statements in the context of trade union
activity. The right of trade unions to be heard should be more clearly
framed in order to safeguard collective trade union freedom, in particular
during organising activities. Since freedom of association constitutes the
collective dimension of freedom of expression and therefore Art. 11 is a
special provision vis-.-vis Art. 10, the statements made by workers within
the scope of trade union activities should be examined within the scope
of Art. 11 (in light of freedom of expression). In this respect, although the
decision of the Constitutional Court, in which the freedom of expression
(Art. 10) is examined in the light of the right to freedom of association, establishes
a fair balance in terms of the concrete case subject to the dispute,
following the same procedure in future disputes carries the risk of reaching
unfair results due to the narrow interpretation of trade union activity and
freedom of expression.