Doğu Karadenizde Tarihi Kırsal Yerleşimlerin Korunması: Ardanuç/Adakale Mahallesi Örneği

Toruk F.

SMART JOURNAL OF BUSINESS MANAGEMENT STUDIES, vol.12, no.1, pp.72-85, 2026 (ESCI)

  • Publication Type: Article / Article
  • Volume: 12 Issue: 1
  • Publication Date: 2026
  • Journal Name: SMART JOURNAL OF BUSINESS MANAGEMENT STUDIES
  • Journal Indexes: Emerging Sources Citation Index (ESCI)
  • Page Numbers: pp.72-85
  • Yozgat Bozok University Affiliated: Yes

Abstract

Kırsal tarihi yerleşimlerin korunması ve yaşatılması ülkemizde son yıllarda önem kazanan ve

hakkında çalışma yapılan konulardandır. Kırsal mimari mirasın korunması kapsamında

hazırlanan çalışmalarda yerleşimin nitelik ve özelliklerinin vurgulanması ile korunması

yönünde öneriler geliştirilmektedir. Bu çalışma kapsamında, kırsal bir yerleşim olan Adakale

Mahallesi çalışma alanı olarak seçilmiştir. Yerleşimin köklü geçmişi ve bu geçmişin izleri

olarak günümüze ulaşan arkeolojik ve mimari değerleri mahallenin özgünlük değerini

artırmaktadır. Turizm potansiyelinin görece az olduğu yerleşimde özellikle Gevhernik Kalesi

yabancı pek çok turistin cazibe merkezidir. Yerleşimin kuzey kısmındaki kilise kalıntısı ve sur

parçaları da yerleşimin arkeolojik diğer verileridir. Mimari dokuyu oluşturan yapı grubu 16.

yy.’dan başlayarak 19. yy’a kadar inşa edilmiş ve yerleşimin Anıtsal Yapılarını oluşturmuştur.

19. yy’ın ortalarından itibaren şekillenmeye başlayan konut dokusu ile yerleşimin dokusu

şekillenmiştir. Çalışma kapsamında, kırsal özellik gösteren Adakale Mahallesinin yerleşim

kararları, topografyası, açık alan kullanım özellikleri, mimari dönem, plan tipolojisi ve cephe

özellikleri incelenerek sunulmuştur. Mahallenin çalışma alanı olarak seçilmesinin en önemli

sebebi, kırsal dokunun yeterli düzeyde çalışılmamış olmasıdır. Alanın ilerleyen süreçte ihtiyaç

duyulacak bilgi ve belgeleme çalışmasının yapılarak hazırlanacak ve uygulanacak kararlara

altlık oluşturulmak istenmiştir. Bu kapsamda, 2022 yılında yerinde inceleme yapılmak üzere

Adakale Mahallesi ziyaret edilerek alan çalışması yapılmıştır. Tescilli Anıtsal ve Sivil Mimarlık

Örnekleri incelenip belgelenerek mevcut durumun tespit edilmesi sağlanmıştır. Yerleşimin

korunmaya değer niteliklerinin ve turizm potansiyelinin vurgulanarak farkındalığın artırılması

hedeflenmiştir. Yerinde yapılan incelemeler fotoğraf ve çizimlerle belgelenerek sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Adakale Mahallesi, Ardanuç, Kırsal Mimari, Tarihi Kırsal Yerleşim.