Türkiye’de Vergi Yükünün Marjinal Tüketim Eğilimi Üzerindeki Etkisi
Fiscaoeconomia, cilt.10, sa.2, ss.1-20, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 10 Sayı: 2
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.25295/fsecon.1852263
- Dergi Adı: Fiscaoeconomia
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.1-20
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Yozgat Bozok Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışmada Türkiye’de vergi yükünün marjinal tüketim eğilimi (MPC) üzerindeki etkisi, 1992–2024 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak ARDL tabanlı hata düzeltme modeli (ECM) çerçevesinde analiz edilmiştir. Öncelikle MPC, hanehalkı nihai tüketim harcamaları ile GSYH arasındaki yıllık değişimler üzerinden hesaplanmış; yardımcı regresyon bulguları MPC’nin örneklem ortalaması için yaklaşık 0,64 düzeyinde olduğunu göstermiştir. Ardından MPC’nin, vergi yükü ile vergi kompozisyonu (dolaylı ve dolaysız vergi gelirleri) ve politika faiz oranına verdiği kısa ve uzun dönem tepkileri incelenmiştir. Elde edilen bulgular, uzun dönemde vergi yükü ile dolaylı ve dolaysız vergilerin MPC üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin bulunmadığını; buna karşılık politika faiz oranının uzun dönemde pozitif ve anlamlı bir etki sergilediğini göstermektedir. Kısa dönemde ise özellikle dolaysız vergilerin MPC üzerinde güçlü ve kalıcı biçimde negatif etkiler ürettiği, vergi yükü artışlarının ise gecikmeli olarak tüketim eğilimini baskıladığı tespit edilmiştir. Sonuçlar, vergi politikalarının tüketim davranışları üzerindeki etkilerinin zaman ufkuna göre farklılaştığını ve politika tasarımında gecikmeli dinamiklerin dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.
Abstract: This study investigates the effect of the tax burden on the marginal propensity to consume (MPC) in Türkiye using annual data for the period 1992–2024 within an ARDL-based error correction model (ECM) framework. First, MPC is computed from year-to-year changes in household final consumption expenditure and GDP, and an auxiliary regression indicates an average MPC of approximately 0.64 over the sample. The analysis then examines how MPC responds to the overall tax burden, the tax composition, and the policy interest rate in both the short and long run. The results suggest that the tax burden and its components do not exert a statistically significant impact on MPC in the long run, whereas the policy interest rate displays a positive and significant long-run association with MPC, potentially reflecting confidence and stabilization channels over longer horizons. In the short run, however, direct taxes generate statistically significant and persistent negative effects on MPC, and increases in the tax burden are found to suppress MPC with notable lags. Overall, the findings highlight that fiscal variables affect consumption behavior primarily through short-run dynamics and delayed adjustments, implying that policy timing and lag structures should be explicitly considered when designing tax measures aimed at stabilizing aggregate demand.