Tokmak Hasan Paşa Camisi Ahşap Süslemeleri

Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, vol.27, no.27, pp.365-395, 2025 (TRDizin)

Bu çalışmada, Yozgat’ın Şefaatli ilçesinde bulunan Tokmak Hasan Paşa Camisi’nin ah-

şap süslemeleri ile bu süslemelerin teknik ve sanatsal özellikleri incelenmiştir. Tokmak

Hasan Paşa Camisi, kitabesine göre, H 1187/ M 1773-1774 yılında Tokmak (Çerkez)

Hasan Paşa tarafından yaptırılmıştır. Cami, 18. yüzyıl Osmanlı mimarisinin önemli bir

örneği olmakla birlikte dışarıdan bakıldığında basit bir köy camisi gibi görünmektedir.

Ancak iç mekân süslemeleriyle oldukça dikkat çekicidir. Yapının tavanı, tavanı taşıyan

direkleri ile minberi ahşaptır ve iyi işçiliğe sahip süslemeleri vardır. Bunun dışında du-

var resimleri ve hatları ile de dikkat çekmektedir. Yapı, Yozgat’ın iki önemli eseri olan

Çapanoğlu (1779) ve Başçavuşoğlu (1800) Camilerinden daha önce yapılmıştır. 2021-

2022 yıllarında kapsamlı bir restorasyon sürecine giren yapının Sivas Vakıflar Bölge

Müdürlüğü tarafından restorasyonu yapılmıştır. Yapı tarafımızdan 2019 yılında resto-

rasyon öncesinde incelenmiş, detaylı fotoğrafları çekilmiş ve rölövesi alınarak belgelen-

miştir. Ardından 2023 yılında restorasyondan sonra tekrar inceleme ve detaylı fotoğ-

raflama yapılmıştır. Tokmak Hasan Paşa Camisi’nin ahşap süslemelerini konu alan bu

çalışmada, öncelikle yapının kısa bir tanımı yapılmış, ardından kitabeler ve yapı duvar-

larında yer alan yazıtlar değerlendirilmiştir. Böylece yapının geçirdiği onarım süreçleri

ile bu süreçlerde yapıya eklenen ya da yapıdan kaybolan değerler vurgulanmıştır. Daha

sonra asıl konuyu teşkil eden ahşap elemanların ve süslemelerin detaylı betimlemelerine

yer verilmiştir. Tavan süslemeleri, ahşap direkler, minber ve diğer ahşap unsurların süs-

leme teknikleri ve üzerlerindeki motif ve kompozisyonlar ayrıntılı olarak incelenmiştir.

Yapının tavanında yer alan yoğun bezemeler, natüralist üsluptaki çiçekler, natürmortlar

ve minyatür geleneğinde yapılmış manzara tasvirleri, dönemin sanatsal eğilimlerini ve

Batılılaşma Dönemi etkilerini yansıtmaktadır. Ahşap süslemeler, ahşap üzerine kalemişi

tekniği ile yapılmış olup bu tekniklerin detaylı açıklamaları ve örnekleri çalışmada su-

nulmuştur. Tokmak Hasan Paşa Camisi’nin çağdaşı olan eserlerle karşılaştırılması so-

nucunda, yapının hem benzer hem de özgün yönleri ortaya konulmuştur. Bu çalışma,

Tokmak Hasan Paşa Camisi’nin Türk sanat tarihindeki yerini belirlemek ve literatüre

kazandırmak amacıyla yapılmıştır. Yapının süslemeleri ve bu süslemelerin sanatsal de-

ğerleri, dönemin diğer örnekleriyle kıyaslanarak değerlendirilmiştir. Tokmak Hasan

Paşa Camisi’nin ahşap süslemeleri gerek teknik gerekse sanatsal açıdan önemli bir yere

sahip olup bu çalışma ile eserin detaylı bir incelemesi sunulmuştur. Sonuç olarak, Tok-

mak Hasan Paşa Camisi’nin ahşap süslemeleri, 18. yüzyıl Osmanlı süsleme sanatının

nadir ve değerli örneklerinden biridir. Bu çalışmanın, eserin tanınması, korunması ve

gelecek nesillere aktarılması konusundaki farkındalığı artırması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Türk-İslam Sanatları Tarihi, Ahşap, Süsleme, Yozgat, Cami, Kale-

mişi.