THE PARTITION OF SOUND FRETS IN MEVLANA MUBARAKSAH'S SERHU KITABI'L- EDVAR

Yüner H.

Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, vol.12, no.2, pp.840-851, 2022 (TRDizin)

Abstract

Safiyyuddin Urmevi, is one of the first representatives of the systemist school and is considered to be the founder of the seventeen- interval sound system. He explained the theory of this system, which he established in the 13th century, in his work called Kitabu'l-Edvar. Mevlana Mubaraksah al-Bukhari, who is known scholar in the sciences of logic, theology and astronomy, also has a very deep knowledge in the fields of medicine and music. He wrote a very extensive commentary on Kitabu'l-Edvar with the name Serhu Kitabi’l-Edvar, which is one of the first commentaries written on the aforementioned book. In the most general classification, the work includes sound theory, frets and intervals, harmony between intervals, determination and classification of circles, instruments and their sound-chord schemes, ika. In the second part of the work, which consists of fifteen chapters, numerical ratios and the formation of frets in the seventeen system are discussed. The main factors affecting the high and low pitch of string instruments are the length, thickness and tension of the string. Provided that these conditions are constant, an imaginary string is divided in different ways within the framework of certain mathematical rules to obtain sound points called fret. Compositions made by observing the harmony between the frets are made from the scales consisting of sound groups and forming the maqams.
Safiyyüddin Urmevî, sistemci ekolün ilk temsilcilerinden olup on yedi aralıklı ses sisteminin kurucusu olarak kabul edilir. 13. yüzyılda kurduğu bu sistemin teorisini Kitabu'l- Edvâr adlı eserinde anlatmıştır. Mantık, kelâm ve astronomi ilimlerinde tanınan bir âlim olan Mevlâna Mübareksah el-Buhari, tıp ve musiki alanlarında da çok derin bir bilgi birikimine sahiptir. Adı geçen kitap üzerine yazılan ilk şerhlerden biri olan Şerhu Kitabi’l-Edvâr adıyla Kitabü’l-Edvâr üzerine çok geniş bir şerh yazmıştır. Eser en genel tasnifle ses teorisi, perdeler ve aralıklar, aralıklar arası uyum, dairelerin, çalgıların ve bunların ses-akort düzenlerinin belirlenmesi ve sınıflandırılması, ika konularını içerir. On beş bölümden oluşan çalışmanın ikinci bölümünde sayısal oranlar ve on yedi aralıklı sistemdeki perdelerin oluşumu ele alınmıştır. Telli sazlarda seslerin tizlik ve pestliğini etkileyen temel faktörler telin boyu, kalınlığı ve gerginliğidir. Bu şartlar sabit olmak kaydıyla hayali bir telin belli matematik kurallar çerçevesinde farklı şekillerde bölümlenmesiyle perde denilen ses noktaları elde edilir. Perdeler arasındaki uyum gözetilerek yapılan besteler, ses gruplarından oluşan ve makamları meydana getiren dizilerden yapılır.