Akademik Veri Yönetim Sistemi
JOURNAL OF NATURAL HAZARDS AND ENVIRONMENT, cilt.12, sa.1, ss.183-199, 2026 (TRDizin)
Hava kirliliği, küresel ölçekte insan sağlığı, ekosistem dengesi ve iklim sistemi üzerinde çok boyutlu olumsuz etkiler yaratan çevreselbir sorundur. Ulaşım sektörü, özellikle içten yanmalı motorlara sahip taşıtlar aracılığıyla bu kirleticilerin başlıca kaynaklarından birihaline gelmiştir. Türkiye’de artan taşıt sayısıyla şehirlerin trafik yoğunluğu, otoyol hatlarında taşıt kaynaklı emisyonların belirginbiçimde yükselmesine yol açmaktadır. Otoyollar hem yoğun taşıt geçişinin hem de dizel motorlu ağır taşıtların yaygınlığının etkisiyleçevresel açıdan kritik alanlar haline gelmiştir. Bu çalışmada, Türkiye'deki otoyollarda karayolu ulaşımından kaynaklanan havakirletici emisyonlarının (karbonmonoksit, azot oksitler, uçucu organik bileşikler ve partikül madde) bölgesel düzeyde değerlendirilmesiamaçlanmıştır. Avrupa Çevre Ajansı 2023 Hava Kirletici Emisyon Envanteri Kılavuzu'ndaki güncel emisyon faktörleri ve Tier-1metodolojisi kullanılarak, Karayolları Genel Müdürlüğü'nden temin edilen 2023 yılı gişe bazlı trafik verileri ile hesaplamalargerçekleştirilmiştir. Hesaplamalar sonucunda, trafik yoğunluğunun en yüksek olduğu İstanbul (Ispartakule-Mahmutbey kesimi),Ankara (İvedik-Esenboğa kesimi) ve İzmir (Otoyol Ayr.-Üniversite kesimi) çevre yollarında karbonmonoksit ve azot oksitemisyonlarının en üst seviyelere ulaştığı tespit edilmiştir. Özellikle sanayi ve lojistik koridoru üzerinde bulunan Adana (Adana Batı-Doğu kesimi) bölgesinde, ağır taşıt kaynaklı azot oksit emisyonunun 2.875 kg/gün gibi oldukça yüksek bir değere ulaştığı belirlenmiştir.Bu bulgular, hava kalitesi yönetimi ve sürdürülebilir ulaşım planlaması için bölgesel ölçekte, veriye dayalı bir temel oluşturmaktadır.
Air pollution is an environmental problem that exerts multidimensional adverse effects on human health, ecosystem balance, and theclimate system on a global scale. The transportation sector has become one of the primary sources of these pollutants, particularlythrough vehicles powered by internal combustion engines. In Türkiye, the increasing number of vehicles has led to rising traffic densityin urban areas, resulting in a marked increase in vehicle-related emissions along highway corridors. Highways have thus emerged asenvironmentally critical areas due to both intensive traffic flow and the widespread presence of diesel-powered heavy-duty vehicles.This study aims to evaluate, at a regional scale, air pollutant emissions (carbon monoxide, nitrogen oxides, volatile organiccompounds, and particulate matter) originating from road transport on highways in Türkiye. Emission calculations were performedusing the updated emission factors and Tier-1 methodology provided in the European Environment Agency’s 2023 Air PollutantEmission Inventory Guidebook, based on toll-station traffic data for the year 2023 obtained from the General Directorate of Highways.The results indicate that emissions of carbon monoxide and nitrogen oxides reached their highest levels on the ring roads of İstanbul(Ispartakule–Mahmutbey section), Ankara (İvedik–Esenboğa section), and İzmir (Highway Junction–University segment), wheretraffic density is greatest. In particular, in the Adana region (Adana West–East section), which is located along a major industrial andlogistics corridor, nitrogen oxides emissions originating from heavy-duty vehicles were found to reach a notably high value of 2,875kg/day. These findings provide a data-driven regional basis for air quality management and sustainable transportation planning.