BİR VAZGEÇİŞİN TARİHİ: MEHMET ÂKİF ERSOY’UN KUR’AN MEALİ TEŞEBBÜSÜ VE ERKEN CUMHURİYET’TE DİN POLİTİKALARI

Akız M.

KABÜLÜNÜN 105. YILINDA İSTİKLAL MARŞI VE MİLLİ ŞAİRİMİZ MEHMED AKİF ERSOY 6. ULUSLARARASI SEMPOZYUMU, Şanlıurfa, Türkiye, 12 Mart 2026, ss.83-89, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Şanlıurfa
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.83-89
  • Yozgat Bozok Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Bu çalışma, Mehmed Âkif Ersoy’un Kur’an meali hazırlama teşebbüsünü “vazgeçiş” kavramı etrafında ele almakta ve süreci erken Cumhuriyet dönemi din politikaları bağlamında değerlendirmektedir. İnceleme iki aşamalı olarak yapılandırılmıştır: İlk aşamada Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yapılan resmî görevlendirme; ikinci aşamada ise Âkif’in Mısır’daki çalışma süreci ve meali yayımlamaktan vazgeçişi incelenmektedir.

TBMM zabıtlarında görevlendirme açık biçimde yer almakla birlikte, vazgeçiş gerekçesine dair doğrudan bir kayıt bulunmamaktadır. Bu nedenle araştırma, hatıratlar, yakın çevre tanıklıkları ve dönemin entelektüel atmosferi üzerinden ilerlemektedir. Bulgular, Âkif’in geri çekilişinin siyasî bir tepki ya da bilinçli bir direnişten ziyade, Kur’an tercümesini son derece ağır bir dinî sorumluluk olarak görmesinden kaynaklandığını göstermektedir. Nitekim Âkif, tamamladığı bölümleri Elmalılı Hamdi Yazır’a göndermiş, aldığı ücreti iade etmiş ve metnin Elmalılı’nın tefsir çalışmasına katkı sağlaması hâlinde kullanılabileceğini ifade etmiştir.

Bu tutum, Âkif’in meali kendi şahsî kudretinin ötesinde gördüğünü ve işi ehline bırakmayı tercih ettiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, söz konusu vazgeçişi erken Cumhuriyet’te dinî metinlerin kurumsal çerçevede yeniden düzenlenmesi süreciyle birlikte ele almakta; Âkif’in tavrını kutsal metne karşı duyulan ahlakî hassasiyetin tarihsel bir örneği olarak değerlendirmektedir.

Sonuç olarak yarım kalan meal teşebbüsü, Mehmed Âkif’in düşünce dünyasında kutsal metnin taşıdığı ağırlığı ve erken Cumhuriyet’in din alanındaki dönüşümünü birlikte okumaya imkân veren önemli bir tarihsel kesit sunmaktadır.

This paper examines Mehmed Akif Ersoy’s Qur’an translation project through the concept of “withdrawal,” situating it within the broader context of early Republican religious policies. The study is structured in two stages: first, the official appointment by the Turkish Grand National Assembly; second, Akif’s work in Cairo and his subsequent decision not to publish the translation.

While parliamentary records clearly document Akif’s appointment, they provide no explicit explanation for his withdrawal. Therefore, this research relies on memoirs, testimonies from Akif’s close circle, and the intellectual climate of the period. The findings suggest that Akif’s decision should not be interpreted as a political reaction or an act of intellectual resistance. Rather, it stemmed from his perception of Qur’an translation as an overwhelming religious responsibility that exceeded his personal authority.

Indeed, Akif transferred the completed sections of his work to Elmalılı Hamdi Yazır, returned the payment he had received, and stated that his translation could be used if it contributed to Elmalılı’s officially commissioned tafsir. This gesture reflects Akif’s conviction that such a sacred task should be entrusted to those he considered more qualified.

The paper argues that Akif’s withdrawal represents an ethical and theological stance grounded in reverence for the sacred text, rather than opposition to state policies. By situating this episode within the institutional reorganization of religious life in early Republican Turkey, the study interprets Akif’s unfinished project as a significant historical moment revealing both his personal piety and the broader transformation of religion–state relations.