KİMYASAL MUTASYON UYGULANAN KENEVİR (CANNABİS SATİVA VAR. SATİVA) BİTKİSİNDE ETKİLİ MUTASYON DOZUNUN BELİRLENMESİ
Erciyes Tarım ve Hayvan Bilimleri Dergisi, cilt.9, ss.123-131, 2026 (Hakemli Dergi)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 9
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.55257/ethabd.1986294
- Dergi Adı: Erciyes Tarım ve Hayvan Bilimleri Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: EBSCO Legal Collection, Asos İndeks, CABI (cabi.org)
- Sayfa Sayıları: ss.123-131
- Yozgat Bozok Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Mutasyon ıslahında, mutagen uygulamasından önce etkili mutasyon dozunun belirlenmesi etkin bir varyasyon oluşturmak için önemlidir. Bu sebeple, bu çalışma, kimyasal mutagenlerle oluşturulan M1 kenevir bitkisinin bazı özelliklerini değerlendirmek ve mutasyon ıslahı çalışmalarında kullanılabilecek etkili mutasyon dozunu belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada Futura-75 ve Van genotiplerinin tohumlarına dört farklı dozda (0, 25, 50 ve 75 mM) etil metansülfonat (EMS) uygulanmıştır. Sera koşulunda saksılarda, tesadüf parselleri deneme deseninde iki faktörlü üç tekerrürlü olarak yürütülmüştür. EMS uygulamasından önce, tohumlar 14 saat saf suda bekletilmiş ve sonra 6 saat EMS solüsyonu içerisinde bekletilerek uygulama gerçekleştirilmiştir. EMS uygulamasının ardından, her uygulama için 25 tohum 3:1 oranında torf:perlit içeren saksılara ekilmiştir. M1 bitkilerinde çıkış oranı (%), fide boyu (cm), fide yaş ağırlığı (g/bitki) ve fide kuru ağırlığı (g/bitki) parametreleri incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; çıkış oranı %21.67- 85.67, fide boyu 13.93-28.40 cm, fide yaş ağırlığı 1.08-2.58 g/bitki ve fide kuru ağırlığı 0.16-0.37 g/bitki arasında değişmiştir. Etkili mutasyon dozunu belirlemek için fide boyu parametre olarak kullanılmıştır. Fide boyu, mutagen dozunun artmasıyla beraber azalmıştır. Çalışmada test edilen dozların hiçbirinde fide boyunun kontrole kıyasla %50 oranında azalmadığı tespit edilmiştir. Bu sebeple, etkili mutasyon dozu belirlenememiş olup daha yüksek EMS dozlarında tekrar çalışılması gerekmektedir.
In mutation breeding, determining the effective mutation dose before mutagen application is crucial for creating effective variation. Therefore, this study was carry out to evaluate some characteristics of the M1 hemp plant created with chemical mutagens and to determine the effective mutation dose that can be used in mutation breeding studies. In the study, ethyl methanesulfonate (EMS) was applied to the seeds of Futura-75 and Van genotypes at four different doses (0, 25, 50, and 75 mM). The study, conducted in greenhouse conditions and pots according to randomized plots design with two factors and three replications. Before EMS application, the seeds were soaked in pure water for 14 hours and then soaked in the EMS solution for 6 hours. After EMS application, 25 seeds were sown in pots containing peat:perlite in a 3:1 ratio for each application. In M1 plants, emergence rate (%), seedling height (cm), seedling fresh weight (g/plant), and seedling dry weight (g/plant) parameters were examined. According to the results obtained; emergence rate ranged from 21.67-85.67%, seedling height from 13.93-28.40 cm, seedling fresh weight from 1.08-2.58 g/plant, and seedling dry weight from 0.16-0.37 g/plant. Seedling height was used as a parameter to determine the effective mutation dose. Seedling height decreased with increasing mutagen dose. In this study, it was determined that seedling height did not decrease by 50% compared to the control at any of the tested doses. Therefore, the effective mutation dose could not be determined, and further studies at higher EMS doses are required.