Diş Hekimliğinde Mikro ve Nanoplastikler: Klinik Kaynaklar, Olası Biyolojik Riskler ve Çevresel Sürdürülebilirlik
in: Modern Diş Hekimliğinde Güncel Teknolojiler ve Çürük Yönetimi, Prof. Dr. DİLEK TAĞTEKİN, Editor, Bidge Yayınları, Ankara, pp.165-194, 2026
- Publication Type: Book Chapter / Chapter Vocational Book
- Publication Date: 2026
- Doi Number: 10.70269/l9w3qx53y8zk
- Publisher: Bidge Yayınları
- City: Ankara
- Page Numbers: pp.165-194
- Editors: Prof. Dr. DİLEK TAĞTEKİN, Editor
- Yozgat Bozok University Affiliated: Yes
Abstract
Mikro ve nanoplastikler (MNP’ler), son yıllarda çevresel kirliliğin önemli bileşenleri olarak tanımlanmış; ancak biyolojik sistemlerle etkileşim potansiyelleri nedeniyle sağlık bilimlerinde de dikkat çekmeye başlamıştır. Diş hekimliği pratiğinde yaygın olarak kullanılan rezin esaslı kompozitler, ortodontik alignerlar, protetik polimerler ve çeşitli ağız hijyeni ürünleri, kullanım ve bertaraf süreçlerinde mikro ve nanoplastik salımına katkıda bulunabilmektedir. Bu derlemenin amacı, diş hekimliğinde mikro ve nanoplastiklerin klinik kaynaklarını, olası biyolojik etkilerini ve çevresel sürdürülebilirlik boyutunu güncel literatür ışığında değerlendirmektir.
Mevcut deneysel veriler, MNP maruziyetinin oksidatif stres, inflamasyon, sitotoksisite ve potansiyel genotoksisite ile ilişkili olabileceğini göstermektedir. Özellikle nanoplastiklerin küçük boyutları nedeniyle hücresel bariyerleri aşabileceği ve hücre içi yapılarda birikebileceği öne sürülmektedir. Bununla birlikte, dental kaynaklı maruziyetin insanlarda uzun dönem klinik sonuçlarını ortaya koyan güçlü epidemiyolojik kanıtlar sınırlıdır.
Çevresel açıdan değerlendirildiğinde, dental materyallerin üretimden bertarafa uzanan yaşam döngüsü boyunca mikroplastik yüküne katkıda bulunabileceği anlaşılmaktadır. Özellikle kısa süreli kullanıma sahip termoplastik apareyler ve tek kullanımlık plastikler, sürdürülebilirlik bağlamında dikkat çekmektedir.
Sonuç olarak, diş hekimliğinde mikro ve nanoplastikler henüz tam olarak tanımlanmamış ancak göz ardı edilmemesi gereken bir araştırma alanıdır. Standartlaştırılmış analitik yöntemler, gerçekçi maruziyet modelleri ve uzun dönem klinik çalışmalar, bu alandaki bilgi boşluklarının giderilmesi açısından kritik öneme sahiptir.
Anahtar Kelimeler: Mikroplastik, Nanoplastik, Diş hekimliği, Biyolojik risk, Sürdürülebilirlik