Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı ve Başvurunun İşlevselliği
İdare Hukuku Alanında Uluslararası Araştırmalar-III, Dr. Öğr. Üyesi Ünal YILDIZ, Editör, Eğitim Kitabevi, Ankara, ss.53-86, 2026
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2026
- Yayınevi: Eğitim Kitabevi
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Sayfa Sayıları: ss.53-86
- Editörler: Dr. Öğr. Üyesi Ünal YILDIZ, Editör
- Yozgat Bozok Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
‘Kamu denetçisine başvurma hakkı’ 2010 yılında 5982 sayılı Kanun ile yapılan Anayasa değişikliği ile Anayasa’nın 74. maddesine eklenmiştir. Böylece Kamu Denetçiliği Kurumu uluslararası kuruluşların ombudsmanlık kurumları için özellikle vurguladığı anayasal desteği sağlamış, sözkonusu anayasal hüküm doğrultusunda 2012 yılında 6238 sayılı Kanun ile kurulmuştur.
Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarıyla ilgili şikâyetleri insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmakla görevlidir.
Kuruma başvurmadan önce -kural olarak- İdarî Yargılama Usulü Kanunu’nun 11. maddesi uyarınca ilgili idareye başvuru zorunludur. Adlî yargının görev alanına giren davalar ile özel yargılama usulüne tabi tutulan davalar için ilgili idareye başvuru dava açma süresini durdurmamaktadır. Bu nedenle de sözkonusu uyuşmazlıklara karşı Kuruma başvuru halinde mahkemeye erişim hakkı boyutuyla sorunlar doğmaktadır.
Kamu Denetçiliği Kurumu idarî yargının alternatifi değil tamamlayıcısıdır. Kurumun hukukîlik denetimi yanında yerindelik denetimi yapabilmesi bunu ortaya koymaktadır. Ayrıca Kurum “iyi idare ilkeleri”ne açıkça mevzuatında yer veren ve idarenin bu ilkelere uygun hareket edip etmediğini denetleyen tek kurumdur.
Kamu Denetçiliği Kurumuna idarî yargının görev alanı dışında kalan yasama kısıntıları, idarenin tutum ve davranışları, idarenin özel hukuk işlemleri ve kamu hizmeti yürüten özel hukuk tüzel kişilerinin işlemleri için de başvurulabilmektedir.
İdarî yargıda iptal davası açmak için ilgililerin menfaatlerinin ihlâl edilmesi, tam yargı davası için ise kişisel hakların doğrudan ihlâl edilmiş olması gerekmektedir. Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurularda ise şikâyetin insan hakları, temel hak ve özgürlükler, kadın hakları, çocuk hakları ve kamuyu ilgilendiren genel konulara yönelik olması halinde ilgililerin menfaatlerinin ihlâl edilmesi şartı aranmamaktadır. Ayrıca Kuruma başvurunun ücretsiz olması, Kurumun kamu kaynaklarıyla bilirkişi incelemelerini yaptırabilmesi ve tanık dinleyebilmesi, şikâyetleri hızlı bir şekilde karara bağlaması Kuruma başvuruyu tercih edilebilir hale getirmektedir. Kurumun kararlarına idarelerin uyma oranı yüzde yetmişin üzerindedir.
The 'right to apply to ombudsman' was added to Article74 of the Constitution in 2010 and in line with this constitutional provision, the Ombudsman Institution was established in 2012.
The Ombudsman is tasked with examining, investigating and making recommendations on complaints regarding all kinds of actions and transactions, attitudes and behaviours of the administration in terms of compliance with law and equity.
Before applying to Ombudsman it is obligatory to apply to the relevant administration. For the cases falling within the jurisdiction of the judiciary and the cases subject to special proceedings, the application to the relevant administration does not stop the time limit for filing a lawsuit. Therefore, problems arise in terms of the right of access to the court in case of application to Ombudsman against such disputes.
The Ombudsman is not an alternative but a complement to administrative judiciary. This is evidenced by the fact that the Institution is able to carry out a review of expediency in addition to the review of legality. Moreover, Ombudsman is the only institution that explicitly includes the "principles of good administration" in its legislation.
The Ombudsman can also be applied for legislative restrictions that are outside the jurisdiction of the administrative judiciary, the attitude and behaviour of the administration, the private law transactions of the administration, and the transactions of private law legal entities performing public services.
In order to file an action for annulment in administrative jurisdiction, the interests of those concerned must be violated, and for a full remedy action, personal rights must be directly violated. In applications to the Ombudsman, if the complaint is about some other subjects it is not required that the interests of those concerned are violated.
In addition, the fact that the application to Ombudsman is free of charge, and that the complaints are resolved quickly make the application to the Institution preferable.