Akademik Veri Yönetim Sistemi
8. ULUSLARARASI TOPLUMSAL ARAŞTIRMALAR KONGRESİ, Colmar, Fransa, 1 - 07 Aralık 2025, ss.5-6, (Özet Bildiri)
Tarihte “Lale Devri” diye adlandırılan 1718-1730 yılları arasında, III. Ahmet’in saltanatı döneminde, yaşanan yenilgilerin sebebinin batının teknolojik üstünlüğünden kaynaklandığı anlaşılmıştı. Bunun üzerine Paris, Varşova, Viyana, Lehistan ve Rusya’ya elçiler gönderilmiştir. Elçilerin siyasi ve ekonomik görüşmeler yapmasının yanı sıra teknoloji, kültür ve sanat konularında da bilgi edinmeleri istenmiştir. Bu elçiler içinde en dikkati çekenlerden biri Paris’e gönderilen Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi’dir. Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi, Edirne doğumlu olup doğum tarihi bilinmemektedir. Gençliğinde Yeniçeri Ocağında 28. Ortaya mensup olduğu için bu adla anılmıştır. Zamanla devlet işlerinde ilerlemiş, hatta Pasarofça Antlaşmasında Osmanlı heyetinin 2. Murahhası 3. Defterdar ve baş muhasebeci olmuştur. Zamanın veziriazamı Damat İbrahim Paşa’nın desteği ile Fransa elçiliğine tayin edilmiştir. Görev talimatnamesinde “hizmet-i siyâsiyyesinin haricinde Fransa’nın vesâit-i umrân ve maârifine dahi lâyıkıyla kesb-i ıttılâ ederek kabil-i tatbîk olanlarını takrir etmesi” belirtilmiştir. Mehmet Efendi Fransa’da siyasi görüşmelerin yanında bulunduğu şehirlerin, saray, bahçe, kale, kilise gibi yapılarını görme fırsatı bulur. Yaşadıklarını, gezip gördüklerini Sefaretname adlı eserinde yazarak Padişaha ve Damat İbrahim Paşa’ya sunmuştur. Sefaretnamenin yanında birçok saray ve bahçe planını da beraberinde getirdiği bilinmektedir. Plan ve gravürlerde yer alan eserler, Avrupa’da 17. yüzyıl boyunca ve 18. yüzyıl başlarında yaygın olan Barok ve Rokoko üsluplarındadır. Bu plan ve gravürlerin etkisiyle artık Osmanlı Mimarisinde de Barok etkiler görünmeye başlanır. 18. yüzyıl ilk yarısından 20. yüzyıl başlarına kadar bütün kamu binalarında hemen hemen Avrupa ile eş zamanda Batılı unsurların yoğun olduğu mimari ve süsleme anlayışı Osmanlı sanatına hâkim olur. Öyle ki Geç Dönem Osmanlı Mimarisine özgü yuvarlak kemer gibi unsurların yanlış biçimde Türk mimarisine has olduğu fikriyle 20. yüzyıl sonlarına kadar bazı binalarda tercih edildiği görülür.
It was understood that the reason for the defeats during the reign of Ahmet III, between 1718 and 1730, known as the "Tulip Era" in history, was due to the technological superiority of the West. Thereupon, ambassadors were sent to Paris, Warsaw, Vienna, Poland and Russia. In addition to holding political and economic meetings, the ambassadors were also asked to acquire information on technology, culture and art. One of the most notable of these ambassadors was Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi, who was sent to Paris. Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi was born in Edirne, her birth date is unknown. He was given this name because, in his youth, he was a member of the 28th Corps of the Janissary Corps. Over time, he advanced in state affairs, even becoming the second delegate of the Ottoman delegation at the Treaty of Passarowitz, the third treasurer, and chief accountant. He was appointed to the French ambassadorship with the support of the Grand Vizier of the time, Damat İbrahim Pasha. In the instructions, it was stated that "in addition to his political service, he should also acquire the necessary knowledge and resources for the welfare of France and report on the feasible ones." Mehmet Efendi had the opportunity to see the palaces, gardens, castles and churches of the cities where he held political meetings in France. He wrote down what he experienced and saw in his work called Sefaretname and presented it to the Sultan and Damat İbrahim Pasha. It is known that he brought with him many palace and garden plans along with the embassy. The works in the plans and engravings are in the Baroque and Rococo styles that were common in Europe during the 17th and early 18th centuries. With the influence of these plans and engravings, Baroque influences begin to appear in Ottoman Architecture. From the first half of the 18th century until the beginning of the 20th century, an architectural and decorative approach dominated Ottoman art, with Western elements almostsimultaneously with Europe, in all public buildings. So much so that elements such as round arches, specific to Late Ottoman Architecture, were seen to be preferred in some buildings until the end of the 20th century, with the mistaken idea that they were unique to Turkish architecture.