Ergenlerde Akıllı Telefon Bağımlılığı İle Sosyal Kaygı Arasındaki İlişki: Çoklu Aracılık Modeli

Creative Commons License

Tuncay B., Türkmen O. O., ALSAÇ S. Y.

GENÇLİK ARAŞTIRMALARI DERGİSİ, sa.2026, ss.1-16, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, ergenlerde akıllı telefon bağımlılığı ile sosyal kaygının alt boyutları arasındaki ilişkiyi, bir çoklu aracılık modelini test ederek incelemiştir. Tanımlayıcı-kesitsel desende yürütülen araştırmanın verileri, 306 lise öğrencisinden toplanmıştır. Bulgular, akıllı telefon bağımlılığı ile sosyal kaygının kilit boyutları arasında anlamlı ilişkiler olduğunu göstermiştir. Çoklu aracılık analizi sonucunda, sosyal kaygının bilişsel temelini oluşturan olumsuz değerlendirilme korkusu ile akıllı telefon bağımlılığı arasındaki ilişkide, yeni sosyal durumlardaki korku ve huzursuzluk duyma alt boyutunun tam aracı rol üstlendiği belirlenmiştir. Buna karşın, genel sosyal durumlardaki korku ve huzursuzluk duyma alt boyutunun bu ilişkide aracı bir rolü olmadığı saptanmıştır. Cinsiyetin bağımlılık düzeylerinde anlamlı bir faktör olmadığı görülürken, kişisel telefon sahipliği ve kullanım süresine göre bağımlılık düzeyleri farklılaşmaktadır. Bu sonuçlar, olumsuz değerlendirme korkusunun bağımlılığa giden yolu özellikle yeni sosyal durumlara karşı duyulan kaygı üzerinden tetiklediğini gösteren aracılık modelini desteklemektedir. Sonuç olarak bu çalışma, sosyal kaygıyı ele alan psikoeğitim programlarının, bu popülasyondaki sorunlu akıllı telefon kullanımını azaltmak için etkili bir strateji olabileceğini vurgulamaktadır.
The current study examined the relationship between smartphone addiction and the subdimensions of social anxiety in adolescents by testing a multiple mediation model. Data for the descriptive-cross-sectional study were collected from 306 high school students. Findings revealed significant relationships between smartphone addiction and key dimensions of social anxiety. The multiple mediation analysis revealed that the sub-dimension of fear and discomfort in new social situations fully mediated the relationship between fear of negative evaluation, which constitutes the cognitive basis of social anxiety and smartphone addiction. In contrast, the sub-dimension of fear and discomfort in general social situations was found not to play a mediating role in this relationship. While gender was not found to be a significant factor in addiction levels, addiction levels varried significantly depending on personal phone ownership and usage duration. These results support the mediation model showing that fear of negative evaluation triggers the path to addiction, particularly through anxiety about new social situations. In conclusion, the current study emphasizes that psychoeducational programs addressing social anxiety may be an effective strategy for reducing problematic smartphone use in this population.