Akademik Veri Yönetim Sistemi
Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, sa.41, ss.76-92, 2026 (TRDizin)
İstanbul, XV. yüzyıl ortalarından itibaren Osmanlı Devleti’nin başkenti ve yönetim merkezi olmuştur. Şehrin nüfusu ilerleyen yıllarda düzenli olarak artmış ve burada yaşayan saray halkı, kapıkulu, tüccar ve ahalinin ihtiyacı diğer bölgelere göre daha fazla olmuştur. Bu metalar arasında temel gıda maddesi ve çeşitli hizmet sektörlerinde hammadde olarak kullanılan koyun önemli bir yere sahiptir. Koyunun tedariki ve dağıtımında meydana gelen sorunlar devleti ve toplumu ekonomik, sosyal ve idari bunalımlara sürükleyebilmektedir. Bu durum koyun iaşesinde malî ve idarî bir sorumlunun varlığını gerektirmiş ve koyun eminliği memuriyeti kurulmuştur. Varlığına dair ilk bilgilere XVI. yüzyıl ortalarında ulaşılan koyun eminleri, XVIII. yüzyıla kadar koyunun toplanması ve dağıtılmasında en üst idari yetkili olmuştur. Koyun eminleri, koyunların çeşitli bölgelerden temini ve İstanbul’da piyasaya sürülmesine kadar geçen süreçten sorumludur. Denetim ve atama yetkisine sahip olan eminler, organizasyonun sorunsuz tamamlanması için mesai harcamışlardır. Hazırlanan bu çalışma; koyun eminliğinin kuruluşu, işlevi, lağvı ve İstanbul’un koyun tedarikini ele almaktadır. İstanbul’un et iaşesi hakkında kıymetli eserler bulunmakla beraber, koyun eminliği özelinde bir çalışma yoktur. Arşiv belgeleri, kronikler ve telif eserler kullanılarak hazırlanan bu çalışma ile İstanbul ve sarayın koyun tedarikinde otorite olan bir memuriyetin hizmet kapsamı aydınlatılmaya çalışılmıştır.
İstanbul became the capital and administrative center of the Ottoman Empire from the mid-15th century onwards. While the city's population grew steadily in the following years, the demand for sheep among the courtiers, kapikulu, merchants, and residents living in the city was higher than in other regions. For this reason, the administration sought to meticulously monitor the supply process of this commodity, which was used both as a staple food and as raw material in various service sectors. Any disruptions in the sheep supply process could lead the state and society into economic, social, and administrative crises. This situation reinforced the administration's need for someone responsible for financial and administrative matters in sheep supply and led to the establishment of the Koyun Eminliği. The first information about the existence of Koyun Eminleri dates back to the mid-16th century, and they served as the highest administrative authorities in the organization of sheep supply and distribution until the 18th century. Koyun Eminleri were responsible for the entire process of procuring sheep from various regions and then bringing them to market in İstanbul. These officials, who had supervisory and appointment powers, worked tirelessly to ensure the smooth running of the organization. This study examines the establishment, function, and abolition of the Koyun Eminliği and the supply of sheep to İstanbul. Although there are many valuable works on İstanbul's meat supply, there is no study specifically on the Koyun Eminliği. Prepared using archival documents, chronicles, and copyrighted works, this study attempts to shed light on the scope of services provided by an office that was the authority on sheep supply for İstanbul and the palace.