Akademik Veri Yönetim Sistemi
MEETCON PARIS INTERNATIONAL MULTIDISCIPLINARY STUDIES CONGRESS , Paris, Fransa, 16 - 21 Aralık 2025, ss.406-414, (Tam Metin Bildiri)
Hutbe, her hafta cuma günü kılınan Cuma namazının bir rüknü olarak, Müslümanlar için yerine getirilmesi gereken farz ibadetlerden biridir. Hz. Peygamber döneminden itibaren bir irşat vasıtası olan hutbe, cemaatin ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak halkı dini konularda aydınlatma işlevi taşımaktadır. Öte yandan İslam tarihi boyunca hutbelerin yalnızca dini değil, siyasi bir işlevi de bulunmuş; özellikle meşruiyet aracı olarak rol oynamıştır. Bu nedenle bu çalışmada hutbeler, yaygın din eğitiminin etkili bir aracı olarak ele alınmakla birlikte, tarihsel süreçte kazandığı siyasi işlevin eğitsel içeriğe yansımaları da bağlamsal bir unsur olarak dikkate alınmıştır.
Bu bağlamda, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kuruluşundan günümüze kadar Cumhuriyet Bayramı için hazırlanmış hutbeler incelenmiştir. Tarihsel bir izlek sunabilmesi amacıyla, tek bir konu etrafında geniş bir tarih aralığı tercih edilmiş ve böylece veri seti oluşturulmuştur. 1924–2025 yılları arasını kapsayan taramada, Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yayımlanan hutbe kitapları ve süreli yayınlarda yer alan toplam 28 hutbe metnine ulaşılmıştır. Çalışma, nitel araştırma yöntemine dayalı olarak tasarlanmış; Cumhuriyet Bayramı hutbeleri belirli bir olgu olarak ele alınmış ve bu bağlamda durum çalışması deseni benimsenmiştir. Verilerin analizinde ise içerik analizi yöntemi kullanılarak metinlerde öne çıkan temalar sistematik biçimde çözümlenmiştir. Çalışmanın amacı, Cumhuriyet Bayramı hutbelerinin yüz yıllık süre zarfında hangi temalar etrafında şekillendiğini ortaya koymak ve bu veriler üzerinden yaygın din eğitimi açısından anlamlı bir değerlendirme sunmaktır.
Anahtar Kelimeler: Hutbe, din eğitimi, yaygın eğitim, cumhuriyet.
As one of the essential components of the Friday prayer performed weekly, the sermon (khutbah) is among the obligatory acts of worship that Muslims are required to observe. Since the time of the Prophet Muhammad, the sermon has functioned as an instrument of religious guidance, illuminating the congregation on religious matters while taking their spiritual and social needs into consideration. Throughout Islamic history, however, sermons have not only carried religious significance but have also fulfilled political functions, particularly serving as instruments of legitimizing political authority. For this reason, while this study approaches sermons as effective tools of popular religious education, it also takes into account the political function they have historically acquired and the ways in which this has been reflected in their educational content.
In this context, sermons prepared for Republic Day from the establishment of the Presidency of Religious Affairs to the present have been examined. In order to present a historical trajectory, a broader time frame centered around a single theme was selected, thereby forming the dataset. Through a survey of materials published between 1924 and 2025, a total of 28 sermons appearing in official sermon collections and periodicals of the Presidency were identified. The study is designed within the framework of qualitative research, treating Republic Day sermons as a specific case and therefore adopting a case study design. The data were analyzed using content analysis, through which the prominent themes in the texts were systematically examined. The aim of the study is to reveal the themes around which Republic Day sermons have been shaped over the past century and to offer, on the basis of these findings, a meaningful evaluation from the perspective of popular religious education.
Keywords: Sermon, religious education, non-formal education, republic.