Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği

Creative Commons License

Cenan Y., Altuntaş M., Karataş Ş.

Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, cilt.10, sa.1, ss.87-108, 2026 (TRDizin)

Özet

Kıraat ilminde mütevâtir kıraatler tilâvet bakımından kabul görürken, şâz kıraatler tilâvet kapsamı dışında bırakılmış; ancak bunlar, İslâmî ilimlerin farklı alanlarında önemli bir ilmî veri olarak değerlendirilmiştir. Çalışmamızda “Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’tTenzîl Örneği” konusunu ele aldık. Bu konunun seçilmesindeki problem İslâmî ilimlerde şâz kıraatlerin işlevi sorunudur. Araştırmanın amacı, eserde şâz kıraatlerin tefsir, fıkıh ve Arap dili bağlamında ele alınışını ortaya koymaktır. Eserde yer alan şâz kıraatler ilk kez çalışmamız vesilesiyle fıkıh ve Arap dilinin etkisi açısından incelenecektir. Makalemiz bu yönüyle özgün bir değer taşımaktadır. İnceleme zikredilen eserdeki şâz kıraatlerle sınırlandırılmıştır. Literatür taraması yapılarak eser tahlil edilmiştir. Bulgular, mütevâtir-şâz kıraatler bağlamında mukayese yöntemiyle incelenmiştir. Bu İnceleme Ebü’l-Berekât Abdullah en-Nesefî’nin (öl. 710/1310) hayatı ile eserindeki şâz kıraatlerin tefsir, fıkıh ve Arap dili alanlarında kullanımlarını ele alan iki ana bölümden oluşmaktadır. Araştırmada Nesefî’nin, şâz kıraatleri bağımsız deliller olarak değil; mütevâtir kıraatleri açıklayan ve destekleyen unsurlar olarak kullandığı tespit edilmiştir.

While mutawātir readings are accepted in Qurʾānic recitation, shādh readings are excluded from formal practice yet retain scholarly value Islamic sciences. This study examines “The role of shādh recitations in tafsīr, fiqh, and Arabic language in al-Nasafī’s Madārik al-tanzīl.” It addresses the problem of how shādh readings are employed in Islamic sciences despite their exclusion from Qurʾānic recitation. The study provides original insights, as the influence of shādh recitations on fiqh and linguistics in this specific work has not been previously explored. Limited to the recitations cited by al-Nasafī, the research employs literature review and comparative analysis. Structurally, the study consists of two main sections: the first examines the life of Abū al-Barakāt al-Nasafī’s (d. 710/1310), while the second analyzes the use of shādh readings in the three disciplines. The study finds that al-Nasafī used shādh readings not as independent proofs, but as elements that clarify and support mutawātir readings.