BELİREN YETİŞKİNLİKTE YEME ARZUSU, BİLİŞSEL ESNEKLİK VE SOSYAL GÖRÜNÜŞ KAYGISI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ


Duran E., Traş Z.

VIII. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi, Hatay, Turkey, 20 - 23 July 2022, vol.1, pp.52

  • Publication Type: Conference Paper / Summary Text
  • Volume: 1
  • City: Hatay
  • Country: Turkey
  • Page Numbers: pp.52
  • Yozgat Bozok University Affiliated: Yes

Abstract

Bu araştırmada beliren yetişkinlik dönemindeki bireylerin demografik özelliklerinin, bilişsel esneklik ile sosyal görünüş kaygısının yeme arzusunun alt boyutları olan yeme düşüncesiyle meşgul olma ve yeme üzerinde kontrol kaybı üzerindeki yordayıcı gücünü ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma, ilişkisel tarama modeline göre desenlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu çeşitli devlet üniversitelerde öğrenim görmekte olan öğrenciler oluşturmaktadırAraştırma grubu, 395’i (% 71.7)  kadın, 156’i (% 28.3) erkek olmak üzere toplam 551 katılımcıdan oluşmaktadır. Grubunun yaş ortalaması 20.81’dir. Çalışma grubu, uygun örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir.  Araştırma verilerinin toplanmasında “Yeme Arzusu Ölçeği Kısa Formu”, “Bilişsel Esneklik Envanteri”, “Sosyal Görünüş Kaygısı Ölçeği” ve “Kişisel Bilgi Formu” kullanılmıştır. Yeme arzusu, bilişsel esneklik ve sosyal görünüş kaygısı arasındaki ilişkinin varlığını tespit etmek amacıyla korelasyon analizi kullanılmıştır. Beliren yetişkinlik dönemindeki bireylerin yeme arzusunun yordayıcılarını tespit etmek amacıyla hiyerarşik regresyon analizi kullanılmıştır. Verilerin analizinde modele sırasıyla demografik değişkenler (yaş ve cinsiyet), bilişsel esneklik ve sosyal görünüş kaygısı dâhil edilmiştir. Korelasyon sonuçlarına göre; Yeme Arzusu Ölçeğinin Yeme Düşüncesi ile Meşgul Olma boyutu ile Bilişsel Esneklik Envanterinin alt boyutlarından Kontrol (r= .34) arasında düşük düzeyde anlamlı ve pozitif bir ilişki gözlenirken, Alternatifler (r= -.10) alt boyutu ile düşük düzeyde negatif ve anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Ayrıca Yeme Arzusu Ölçeğinin alt boyutu Yeme Düşüncesiyle Meşgul Olma ile Sosyal Görünüş Kaygısı (r= .36)  arasında da düşük düzeyde pozitif ve anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Yeme Arzusu Ölçeğinin Yeme Üzerinde Kontrol Kaybı boyutu ile Bilişsel Esneklik Envanterinin alt boyutlarından Kontrol (r= .36) arasında düşük düzeyde pozitif ve anlamlı bir ilişki gözlenirken, Alternatifler alt boyutu (r= -.16) ile arasında düşük düzeyde negatif yönde anlamlı bir ilişki gözlenmektedir. Ayrıca Yeme Üzerinde Kontrol Kaybı ile Sosyal Görünüş Kaygısı (r= .38)  arasında pozitif yönde düşük düzeyde anlamlı bir ilişkiye rastlanmıştır. Bilişsel esneklik ile sosyal görünüş kaygısı arasındaki ilişki incelendiğinde ise, bilişsel esnekliğin alt boyutlarından kontrol (r= .45) ile arasında orta düzeyde pozitif yönde anlamlı bir ilişki gözlenirken, alternatifler (r= -.23) ile arasında düşük düzeyde anlamlı negatif bir ilişki gözlenmiştir. Hiyerarşik regresyon analizinden elde edilen sonuçlara göre; yeme arzusu ölçeğinin alt boyutlarından yeme düşüncesiyle meşgul olma ele alındığında, modele birinci adımda dâhil edilen demografik değişkenlerinin modele bir katkısı bulunmazken, modele ikinci adımda dâhil edilen bilişsel esneklik (R²=.12, p<.001) ile üçüncü adımda dâhil edilen sosyal görünüş kaygısının modele katkısının anlamlı olduğu görülmektedir (R²=.16, p<.001). Bilişsel esnekliğin alt boyutlarından alternatiflerin modele özgün bir katkısı bulunmuyorken, kontrol alt boyutunun modele özgün bir katkısı bulunmaktadır (β= .50, p<.001). Yeme arzusu ölçeğinin alt boyutlarından olan yeme üzerinde kontrol kaybı ele alındığında, modele birinci adımda dâhil edilen demografik değişkenlerinin modele bir katkısı bulunmazken, modele ikinci adımda dâhil edilen bilişsel esneklik (R²=.14, p<.001) ile üçüncü adımda dâhil edilen sosyal görünüş kaygısının modele katkısının anlamlı olduğu görülmektedir (R²=.19, p<.001). Bilişsel esnekliğin alt boyutlarından alternatiflerin modele düşük düzeyde anlamlı bir katkısı bulunmaktadır (β= -.14, p<.05). Kontrol alt boyutunun ise modele özgün bir katkısı bulunmaktadır (β= .52, p<.001). Araştırma sonuçları bilişsel esnekliğin alt boyutlarının yeme düşüncesiyle meşgul olma ve yeme üzerinde kontrol kaybı; sosyal görünüş kaygısının ise yeme arzusunun tüm alt boyutlarının önemli yordayıcıları olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, literatüre dayalı olarak tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Yeme arzusu, bilişsel esneklik, sosyal görünüş kaygısı, beliren yetişkinlik