Ermeni Sorunu İle İlgili Bir İngiliz Kaynağı Üzerine Eleştirel Değerlendirme


Karaca T. N.

Belleten, vol.67, no.249, pp.519-529, 2003 (Journal Indexed in SSCI)

  • Publication Type: Article / Article
  • Volume: 67 Issue: 249
  • Publication Date: 2003
  • Title of Journal : Belleten
  • Page Numbers: pp.519-529

Abstract

Bogos Nubar Paşa 1919 yılında Paris Barış Konferansı’na Ermenilerin temsilcisi olarak yaptığı başvuruda Osmanlı Devleti’ndeki Ermeni vatandaşların büyük bir soykırıma uğradığını iddia eder ve Lord Bryce, Morganthau, L. Einstein, Dr. Lepsius, Dr. Niepage ve Harry Sturmer’in kitaplarını iddialarının kanıtları olarak gösterir[1]. Bogos Nubar’ın belirttiği bu kaynaklar günümüzde de Ermeni iddialarının temellerini oluşturan yayınlar olma özelliklerini devam ettirmektedirler.

Böyle olmakla beraber, bu eserler ve yazarları teker teker ele alınarak incelendiklerinde görülmektedir ki yazılanlar gerçekleri yansıtmamaktadır. Lord Bryce ve Arnold Toynbee tarafından kaleme alınan ve bazen “Mavi Kitap” diye anılan The Treatment of Armenians in the Otoman Empire, 1915- 1916 adlı kitabın (Son Baskısı, Gomidas Institue, Princeton, New Jersey:2000) savaş propagandası amacıyla İngiliz Dışişleri Bakanlığı tarafından hazırlattırıldığı ve düzmece belgelerden oluştuğu bilinmektedir[2]. Ayrıca Aram Andonyan tarafından yazılan “Documents Officials Concernant Les Massacres Armeniens” adlı eserde sunulan ve Talat Paşa’ya atfedilen belgelerin tamamen sahte olduğu da ispatlanmıştır[3]. Nitekim aynı şekilde ABD Büyükelçisi Morgenthau’nun 1922 yılında yayınladığı anılarında yazdıkları ile daha önce İstanbul’da iken gönderdiği raporlardaki büyük çelişkiler titiz bir çalışmanın sonucu olarak Heath Lowry tarafından ortaya konulmuştur[4].

Ermeni iddialarının temel dayanaklarından biri de Sir Edwin Pears ve yazmış olduğu “Turkey and its People” ve “Forty Years in Constantinople” adlı kitaplarıdır. O’nun gazeteci ve hukukçu kimliği ile yazdıkları bütün Avrupa’da yankı uyandırmayı başarmıştır. Türklerin Hıristiyanları katlettikleri ve Anadolu’nun kan gölüne döndüğü gibi haberler Avrupa’da büyük infiallere yol açmıştır[5]. Nitekim bu infialden faydalanan İngiltere Başbakanı Gladstone, Pears’in yazdıklarına da dayanarak Türklere karşı büyük bir kampanya başlatmayı başarmıştır[6].

Ermeni iddiaları konusunda bazı politikacıları da etkileyen Sir Edwin Pears kimdir ve eserlerinde ifade ettiği olayların gerçeklik payı nedir? Bu sorulara cevap bulabilmek için önce O’nun hayat hikayesine göz atmamız yararlı olacaktır.