ANKARA 13. İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA (ESAS NO: 2022/1095) BİLİRKİŞİ RAPORU
13.İdare mahkemesi, pp.5, Ankara, 2022
- Publication Type: Expert Report / Expert Report
- Publication Date: 2022
- City: Ankara
- Yozgat Bozok University Affiliated: No
Abstract
T.C.
ANKARA 13.
İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
(ESAS
NO: 2022/1095)
BİLİRKİŞİ
RAPORU
Davacı
Mehmet İMAMOĞLU vekili Av. Abdullah Enes BALTACI tarafından, Sinop Üniversitesi
Spor Bilimleri Fakültesi Spor Yöneticiliği Bölümü Spor Yönetim Bilimleri
Anabilim Dalı’nda Dr. Öğretim Üyesi olarak görev yapmakta olan davacının
2021/Ocak Döneminde “Spor Bilimleri” bilim alanında yaptığı doçentlik başvuru
dosyasında yer alan 4645407, 6639027 ve
4353835 kodlu yayınlarında Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve
Yayın Etiği Yönergesinin 4/2-g, 4/2-ğ ve 4/2-j maddelerinde belirtilen
hususlarda etik ihlalde bulunduğuna dair Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı
Sağlık ve Spor Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonunun
08.04.2022 tarih ve 2022/03 sayılı kararının iptali istemiyle
Üniversitelerarası Kurul Başkanlığına karşı açmış olduğu davada mahkemenizce
bilirkişi olarak görevlendirilmiş olmamız nedeni ile tarafımıza verilen dosya
içindeki bilgi ve belgelere dayanarak etik ihlale konu olan yukarıda kodları
verilen her bir yayın için ayrı ayrı olmak üzere belirttiğimiz görüşlerimiz
aşağıda sunulmuştur.
BİLİRKİŞİ
SORUSU
Dosyada
yer alan davacıya ait doçentlik başvurusunda sunulan eserler ve bilim jürisine
ait raporlar dikkate alınarak, 2021/Ocak Döneminde “Spor Bilimleri” bilim
alanında yaptığı doçentlik başvurusunun eser inceleme aşamasında eserlerinde
etik ihlalde bulunduğunun tespiti üzerine doçentlik başvurusu iptal edilen
davacının yayınlarında etik ihlal olup olmadığı hususunda tarafların iddia ve savunmaları ile dosyada mevcut olan ve davacının
eserleri hakkında doçentlik incelemesi yapan öğretim üyelerinin raporları da
dikkate alınmak ve karşılanmak suretiyle her bir sebep için gerekçeli rapor
hazırlanması istenmektedir.
ETİK
İHLAL İSNADI YAPILAN BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE YAYINLAR
4645407
nolu yayın: İmamoğlu, Mehmet; Şener, Orhan Ahmet (2019). Comparison of
Children’s Motor Performances by Age and Gender. Universal Journal of Educational Research, 7(1), 10-15.
6639027 nolu yayın: İmamoğlu, Mehmet (2020).
Enhanced Educational Mobile Augmented Reality Application for Musculoskeletal
System and Warm-Up Exercises. Asian
Journal of Contemporary Education, 4(2), 91-98.
4353835 nolu yayın: Eliöz, Murat; Atan, Tülin;
Çebi, Mehmet & İmamoğlu, Mehmet (2013). The Effects of Sporting Habit on
Students Academic Achievements and Level of Learned Helplessness. Nigde University Journal of Physical
Education And Sport Sciences, 7(2), 188-193.
İDDİALARIN
ÖZETİ:
A.
Jüri Üyesi Prof. Dr. Serkan REVAN’ın İddialarının Özeti:
1) Doçentlik Jüri Üyesi Serkan Revan,
adayın beyannamesinde yer alan 4645407 nolu araştırmanın yöntem kısmında
çalışmayla ilgili etik kurul kararı alındığına dair bir ifadeye
rastlanmadığından, çalışmanın, Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve
Yayın Etiği Yönergesinin 4/2-ğ maddesinde ifade edilen, “Araştırma ve deneylerde; hayvanlara ve ekolojik dengeye zarar vermek,
çalışmalara başlamadan önce alınması gereken izinleri yetkili birimlerden
yazılı olarak almamak, mevzuatın veya Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası
sözleşmelerin ilgili araştırma ve deneylere dair hükümlerine aykırı çalışmalarda
bulunmak” kapsamında etik ihlal içerdiği;
2) Adayın beyannamesinde yer alan
6639027 nolu “Asian Journal of Contemporary Education” dergisinde 2020 yılında
yayımlanan çalışmasının, Yükseköğretim Kurulu’nun 07.03.2019 tarihli Genel
Kurulunda, 07.03.2019 sonrası yayımlanmış makaleler için geçerli olmak üzere,
alınan karar gereği, “Makale kabulünden
sonra yayımlanması için yazardan ücret veya ek ücret talep eden dergiler
(Yağmacı/Şaibeli Dergiler), bu ilişkinin bir çıkar çatışması içermesi nedeniyle
doçentlik başvuru şartlarında (beyannamede) kullanılamaz. Ancak özgeçmiş ve
eserler listesine eklenmelidir.” ibaresine rağmen, bu derginin yayımlama
için makale işleme ücreti istediğinden (http://www.aessweb.
com/journals/5052?ic=info&id=43&hid=5003), Üniversitelerarası Kurul
Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesinin 4/2-j maddesinde ifade edilen “Akademik atama ve yükseltmelere ilişkin
başvurularda bilimsel araştırma ve yayınlara ilişkin yanlış veya yanıltıcı
beyanda bulunmak.” kapsamında etik ihlal içerdiği;
3) Adayın beyannamesinde yer alan
4353835 nolu çalışmanın metot kısmında, çalışma öncesinde katılımcılardan ve
çalışmanın yapıldığı kurumdan izin alındığına dair bir ibareye rastlanmaması ve
etik kurul onayı alındığına dair bir ifade bulunmaması nedeniyle,
Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesinin 4/2-g
maddesinde ifade edilen, “Bilimsel bir
çalışma kapsamında yapılan anket ve tutum araştırmalarında katılımcıların açık
rızasını almadan ya da araştırma bir kurumda yapılacaksa ayrıca kurumun iznini
almadan elde edilen verileri yayımlamak.” kapsamında etik ihlal içerdiği
kanaatindedir.
B.
ÜAK Tarafından Görevlendirilen Uzman/Bilirkişi Görüşlerinin Özeti:
1. Bilirkişi; 4645407, 6639027 ve
4353835 nolu çalışmalarında etik ihlal bulunmadığı,
2. Bilirkişi; 4645407, 6639027 ve
4353835 nolu çalışmalarında etik ihlal bulunmadığı,
3. Bilirkişi; 4645407 ve 6639027 nolu yayınlarda
etik ihlal bulunduğu, 4353835 nolu çalışmada etik ihlal bulunmadığı şeklinde
görüş bildirmiştir.
SAVUNMANIN
ÖZETİ:
Aday
savunmasında, Jüri Üyesinin, 4645407 nolu çalışması hakkında Etik Kurul onayı
almadığı gerekçesiyle Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın
Etiği Yönergesinin 4/2-ğ maddesinde ifade edilen “Araştırma ve deneylerde; hayvanlara ve ekolojik dengeye zarar vermek,
çalışmalara başlamadan önce alınması gereken izinleri yetkili birimlerden
yazılı olarak almamak, mevzuatın veya Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası
sözleşmelerin ilgili araştırma ve deneylere dair hükümlerine aykırı
çalışmalarda bulunmak” kapsamında etik ihlalde bulunduğu iddiasına karşı,
4645407 nolu çalışmayla ilgili etik kurul kararı alma zorunluluğunun
bulunmadığını, yönergenin 4/2-ğ maddesinde de etik kurul alma zorunluluğunu
belirten bir ifade olmadığını, ayrıca ilgili makalenin metot bölümünde
çalışmaya katılan öğrencilerden, velilerden ve okul idaresinden onay aldığını,
makalesini ERIC alan indeksi kapsamındaki Universal
Journal of Educational Research dergisinin yazım kurallarına ve etik
kurallara uygun olarak hazırladığını ve dolayısıyla birinci etik ihlal
iddiasını kesinlikle kabul etmediğini belirtmiştir.
Aday, Jüri
Üyesinin, 6639027 nolu çalışması hakkında yağmacı/şaibeli dergide yayınlandığı
gerekçesiyle Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği
Yönergesinin 4/2-j maddesinde ifade edilen “Akademik
atama ve yükseltmelere ilişkin başvurularda bilimsel araştırma ve yayınlara
ilişkin yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunmak” kapsamında etik ihlalde
bulunduğu iddiasına karşı, 6639027 nolu çalışmasının spor bilimleri alanına
katkı sağladığını, yayımlandığı dergideki yazarlarından örnekler vererek
derginin saygın olduğunu ve son olarak da derginin makale kabulünden sonra
yayım için ücret alan bir dergi olmadığını, açık erişim politikası gereği
ücretlendirme olduğunu ve bu durumda derginin başvuruda kullanılabileceğini,
dolayısıyla ikinci etik ihlal iddiasını kesinlikle kabul etmediğini ifade
etmiştir.
Aday, Jüri
Üyesinin, 4353835 nolu çalışması hakkında Etik Kurul onayı almadığı
gerekçesiyle Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği
Yönergesinin 4/2-g maddesinde ifade edilen “Bilimsel
bir çalışma kapsamında yapılan anket ve tutum araştırmalarında katılımcıların
açık rızasını almadan ya da araştırma bir kurumda yapılacaksa ayrıca kurumun
iznini almadan elde edilen verileri yayımlamak” kapsamında etik ihlalde
bulunduğu iddiasına karşı, 4353835 nolu çalışmasıyla ilgili etik kurul kararı
alma zorunluluğunun bulunmadığını, yönergenin 4/2-g maddesinde de etik kurul
alma zorunluluğunun yer almadığını, Etik kurul kararı alma zorunluluğunun 2020
yılında TR DİZİN dergilerde zorunlu hale getirildiğini, kendi makalesinin ise
2013 yılında yayımlandığını, sonradan çıkan kuralların geçmişe dönük
uygulanmaması gerektiğini, dolayısıyla ikinci etik ihlal iddiasını kesinlikle
kabul etmediğini beyan etmiştir.
BİLİRKİŞİ
GÖRÜŞÜ:
Davacı
Mehmet İMAMOĞLU’nun 4645407 kodlu, Etik Kurul Onayı bulunmaması nedeniyle etik
ihlal yapıldığı ileri sürülen “Comparison of Children's Motor Performances by
Age and Gender” başlıklı yayını Universal
Journal of Educational Research [7(1), 10-15, 2019] dergisinde, 2019
yılında yayınlanmıştır. Dergi web sayfasından, makalenin 2019 yılı Ocak ayında
yayımlandığı anlaşılmaktadır.
Türkiye'de
yayınlanan akademik hakemli dergiler için elektronik ortamda barındırma ve
editoryal süreç yönetimi hizmeti TÜBİTAK ULAKBİM çatısı altında DergiPark
tarafından sunulmakta, ulusal akademik dergilerin standartlara uygun olarak
varlık kazanmasına ve uluslararası görünürlüğünün artırılmasına destek
olunmaktadır. DergiPark’ın amaçlarından biri de, TR Dizin ve Ulusal Atıf Dizini
için ölçülebilir temiz veri sağlamaktır. TR Dizin; Fen ve Sosyal Bilimler konu
alanlarındaki ulusal, hakemli, bilimsel dergilerdeki makaleler ile TÜBİTAK
Projelerinin bibliyografik/tam metin bilgilerinin yer aldığı, web sayfası
üzerinden taranabilen ulusal atıf dizinidir. TR Dizin hizmeti, TÜBİTAK ULAKBİM
tarafından sağlanmaktadır. 2020 yılında uygulanmak üzere TR Dizin Dergi
Değerlendirme kriterleri güncellenmiş, özellikle bilimsel araştırmalarda olması
gereken etik kurul izni ile ilgili maddeler detaylandırılmıştır. Buna göre, Etik kurul izni gerektiren çalışmalar için
talep edilen belge ve bilgiler süreci 2020 yılında başlayan yayınlar için
zorunlu olacaktır. 2020 yılı öncesi
yayınlanan makaleler için geriye dönük etik kurul izni gerekmemektedir (https://dergipark.org.tr/tr/download/journal-file/21234). Bu
nedenle ülkemizde TR Dizin kapsamındaki dergilerde 2020 yılından itibaren
geçerli olan Etik Kurul onayı alma, dergiye ibraz etme ve makalenin yöntem
kısmında gösterme zorunluluğunun, kendi kurallarına göre yayın kabul eden bir
yabancı dergide 2019 yılında yayımlanmış bir makalede aranmasının uygun
olmadığını düşünmekteyiz. Dolayısıyla, ilgili makalenin yöntem bölümünde
çalışmaya katılan öğrencilerden, velilerden ve okul idaresinden onay alındığı
da belirtildiğinden 4645407 kodlu
çalışmada etik ihlal bulunmadığı görüşündeyiz.
Yine
davacı Mehmet İMAMOĞLU’nun 4353835 kodlu, Etik Kurul Onayı bulunmaması
nedeniyle etik ihlal yapıldığı ileri sürülen “The Effects of Sporting Habit on
Students Academic Achievements and Level of Learned Helplessness” başlıklı,
2013 yılında TR Dizin kapsamındaki Nigde
University Journal of Physical Education And Sport Sciences [7(2), 188-193]
dergisinde yayınlanan makalesinde de, TR Dizin dergilerde Etik kurul
zorunluluğu 2020 yılı itibarıyle zorunlu tutulduğundan, 4353835 kodlu yayında da etik ihlalden söz edilemeyeceği kanaatindeyiz.
Adayın,
yağmacı bir dergide yayımlandığı halde beyannamede gösterilerek
Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesinin 4/2-j
maddesi uyarınca etik ihlalde bulunulduğu ileri sürülen 6639027 nolu çalışması,
ERIC tarafından taranan “Asian Journal of Contemporary Education” dergisinin
2020 yılı 2. Sayısında yayınlanmıştır. ERIC (Education Resources Information
Center), indeks ve tam metin eğitim literatürü için otorite bir veri tabanıdır.
Bu nedenle ERIC, ÜAK tarafından doçentlik başvurularında makbul ve muteber alan
indeksi olarak görülmektedir. Nitekim ÜAK’ın yayınladığı, adayın da tabi olduğu
2020 Mart Dönemi Spor Bilimleri Temel Alanı Doçentlik Başvuru Şartlarının, 1.
Uluslararası Makale (b) maddesinde, “Uluslararası alan endekslerinde taranan
dergilerde editöre mektup, özet veya kitap kritiği hariç olmak üzere
yayımlanmış makale” şartı ve Alan İndeksleri kapsamında da “Journals Indexed in
ERIC” ifadesi bulunmaktadır (https://www.uak.gov.tr/
Documents/docentlik/2020-ekim-donemi/basvuru-sartlari/TA_Tablo13_2020E_10032020.pdf).
Doçentlik
başvurusu yapacak adayların uluslararası makale şartını karşılamak üzere
yayınlatacakları makaleleri için seçecekleri yağmacı/şaibeli olmayan dergileri
arayacakları yollardan biri o halde ÜAK’ın doçentlik başvuru şartları için
uygun gördüğü, aralarında ERIC’in de bulunduğu indekslerdir. Bu indekslerin
dizinlediği dergilerin doçent adayları tarafından güvenilir bulunması doğaldır.
Bilimsel literatürü kirleten dergileri tamamen belirlemek için mutlak bir
yöntem olmadığı gibi, adayları doğru yönlendirebilecek bir “beyaz liste” de
bulunmamaktadır. Bu nedenle adaylar genellikle, çok fazla sağlıklı bulunmasa
da, yine de bir fikir vermesi bakımından çeşitli kuruluşlar tarafından
yayınlanan yağmacı dergiler listesine müracaat etmektedir. Bilirkişi ekibince yapılan
incelemede, şaibeli/yağmacı dergi olduğu iddia edilen “Asian Journal of
Contemporary Education” adına, yazının yayınlandığı 2020 yılına ait, içinde 1700
civarında derginin bulunduğu Yağmacı Dergiler ve Yayıncılar Listesinde (List of
predatory journals and publishers) rastlanmamaktadır. (http://eprints.rclis.org/
40643/1/Listofpredatoryjournalsandpublishers-Article.pdf). Aynı
durum, (New) List of Predatory Journals – 2022’de de söz konusudur ve dergi adı
yağmacı/şaibeli dergiler listesinde mevcut değildir. (https://www.openacessjournal.com/blog/predatory-journals-list/#A_-_predatory_journals)
Adayın etik
ihlale konu “Asian Journal of Contemporary Education” dergisi şaibeli/yağmacı
dergi özellikleri (ticari kazanca yönelik olma, kazancı artırmaya yönelik
yıllık çok fazla sayı ve makale yayını, hızlı yayın, etki faktörünü arttırmak
için kendine atıf yaptırma) bakımından incelendiğinde;
a) 2017
yılında 1 sayı ile yayın hayatına atılan derginin 2018’den itibaren yılda iki sayı olarak yayınlandığı,
b) Mehmet
İMAMOĞLU’nun yazısının da yayımlandığı 2020/2 sayısına kadar, 2017’de 1,
2018’de 14 (5+9), 2019’da 13 (10+3), 2020’de 10 (5+5) olmak üzere toplam 38 makale yayınladığı;
c) Dergi
sayfasında makale giriş-yayımlanma süresi hakkında, “Teslim ile nihai karar
arasındaki ortalama süre 35 iş günüdür ve kabul ile nihai yayın arasındaki
ortalama süre 30 ila 40 gündür.” denildiği, davacının 14 Ekim 2020’de sisteme
giren yazısının hakem süreçleri ve yazar düzeltmeleri sonrası 40. gün kabul
aldığı ve yaklaşık iki ay sonra, 57. günde yayımlandığı (Sırada bekleyen yayın
sayısı fazla olmayan süreli yayınlar için bu çok da kısa sayılamayacak bir
süredir),
d) Derginin,
yazının yayımlandığı 2020/2. sayısındaki adayın makalesi de dahil kendine atıf
sayısının sıfır (0) olduğu,
e) Dolayısıyla,
yılda iki sayı çıkan, dört yılda ancak 38 makaleye yer veren, ortalama iki ay
gibi makul bir sürede yazı yayımlayan ve etki faktörünü yükseltmek amacıyla
yayımladığı makalelerde kendine atıf yaptırmayan bir derginin ticari amaçlar
güden, yağmacı/şaibeli bir dergi olarak nitelendirilmesinin uygun olmadığı ve 6639027 nolu çalışmada etik ihlal
bulunmadığı kanaatindeyiz.
Ayrıca,
Yükseköğretim Genel Kurulu’nun yağmacı kabul ettiği dergileri 30 Aralık 2021 tarih
ve 2021.18 nolu oturumunda aldığı 2021.10 8.643 sayılı kararla net bir şekilde
tanımlamış olması, böyle bir objektif
tanımın bulunmadığı adayın başvurduğu dönemde bir derginin yağmacı olarak kabul
edilmesinin hakkaniyete uymayacağı kanaatindeyiz.
Sonuç
olarak;
Yukarıda
yapılan inceleme ve değerlendirmelere göre;
1) Mehmet İMAMOĞLU’nun Etik kurul kararı
alınmadığından etik ihlalde bulunduğu iddia edilen 4645407 ve 4353835 kodlu yayınları için; Türkiye’de TR Dizin kapsamındaki dergilerde
2020 yılından itibaren geçerli olan Etik Kurul onayı alma ve makalede gösterme
zorunluluğunun, kendi kurallarına göre yayın kabul eden, ERIC kapsamındaki bir
yabancı dergide 2019 yılında yayımlanmış bir makalede aranmasının uygun
olmayacağından, etik ihlal isnadında
bulunulamayacağı,
2) Yağmacı
bir dergide yayınlandığı gerekçesiyle etik ihlalde bulunulduğu iddia edilen 6639027 nolu yayınıyla ilgili olarak,
makalenin yayınlandığı derginin yağmacı/şaibeli dergi özellikleri taşıdığı
söylenemeyeceğinden, bir etik ihlalin
söz konusu olamayacağı kanaatine varılmıştır. 16.11.2022
Prof. Dr. Mehmet GÜNAY Prof. Dr. İbrahim
YILDIRAN Prof. Dr.
Suat KARAKÜÇÜK