Düdüğün Ötesinde: Hakem Performansını Şekillendiren Öz Yeterlilik, Algılanan Performans ve Tükenmişlik Dinamiklerinin Analizi

Creative Commons License

Şimşek B., Güleşce M., Hanayoğlu T.

International Journal of Health, Exercise, and Sport Sciences (IJOSS), cilt.3, sa.3, ss.1188-1207, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Bu araştırmanın amacı, spor hakemlerinde profesyonel düşünce yeterliliği ve kişilik yeterliliğinin tükenmişlik üzerindeki etkisinde psikolojik algı ve çevresel algının aracılık rolünü incelemektir. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımı kapsamında ilişkisel tarama modeline göre tasarlanmış ve değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkiler yapısal eşitlik modellemesi aracılığıyla test edilmiştir. Araştırmanın örneklemini farklı spor branşlarında aktif olarak görev yapan 234 spor hakemi oluşturmuştur. Verilerin analizinde IBM SPSS Statistics 26.0 ve AMOS 22.0 programları kullanılmış; betimsel istatistikler, korelasyon analizi, doğrulayıcı faktör analizi, güvenirlik ve geçerlik analizleri, yapısal eşitlik modellemesi ve 5.000 yeniden örneklemeye dayalı bootstrap aracılık analizi gerçekleştirilmiştir. Bulgular, beş faktörlü modelin veriye iyi uyum sağladığını (χ²/df = 1.371, CFI = .955, TLI = .950, RMSEA = .040, %90 GA [.032, .048], SRMR = .0562) ve alternatif modeller arasında daha düşük AIC (719.440) ve BIC (950.947) değerlerine sahip olduğunu göstermiştir. Yapısal model sonuçlarında profesyonel düşünce yeterliliği ve kişilik yeterliliğinin psikolojik ve çevresel algıyı pozitif, tükenmişliği ise negatif yönde anlamlı olarak yordadığı; psikolojik ve çevresel algının da tükenmişlik üzerinde negatif ve anlamlı etkiler gösterdiği belirlenmiştir. Bootstrap analizlerinde tüm dolaylı etkilerin %95 güven aralıklarının sıfır içermemesi, psikolojik ve çevresel algının anlamlı aracılık rollerini desteklemiştir. Sonuç olarak, hakemlerin yeterliliklerinin tükenmişlikle ilişkisinde psikolojik ve çevresel algıların önemli açıklayıcı mekanizmalar olduğu ve önerilen yapısal modelin ampirik olarak desteklendiği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Hakemler. Profesyonel Düşünce Yeterliliği. Kişilik Yeterliliği. Psikolojik Algı. Çevresel Algı. Tükenmişlik.