Akıllı kent, Sürdürülebilirlik ve Kentsel Dirençlilik Araştırmalarının Sistematik Bibliyometrik Analizi
Mimarlık, Planlama ve Tasarım Alanında Bibliyometrik Araştırmalar , Dr. Öğr. Üyesi Nuray ÖZKARACA ÖZALP,Öğr. Gör. Elif TAŞDEMİR YILDIZ, Editör, İksad Yayınevi, Ankara, ss.95-124, 2026
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Mesleki Kitap
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.5281/zenodo.23079835
- Yayınevi: İksad Yayınevi
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Sayfa Sayıları: ss.95-124
- Editörler: Dr. Öğr. Üyesi Nuray ÖZKARACA ÖZALP,Öğr. Gör. Elif TAŞDEMİR YILDIZ, Editör
- Yozgat Bozok Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Son yıllarda kentler, iklim değişikliğinin etkilerinin giderek belirginleşmesi, hızlı kentleşme, nüfus artışı, doğal kaynakların azalması,
çevresel bozulmalar, afet risklerinin çeşitlenmesi ve sosyoekonomik
kırılganlıkların artması gibi birbirini etkileyen çok boyutlu sorunlarla karşı
karşıya kalmaktadır. Küresel ölçekte yaşanan bu dönüşüm, kentlerin mevcut
planlama ve yönetim anlayışlarının yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmış;
kentlerin değişen koşullara uyum sağlayabilen, kaynaklarını etkin biçimde
yönetebilen ve yaşam kalitesini sürdürülebilir şekilde geliştirebilen yapılar
olarak yeniden ele alınmasına yönelik araştırmaların önemini artırmıştır. Bu
doğrultuda sürdürülebilirlik, kentsel dirençlilik ve akıllı kent yaklaşımları,
çağdaş kent planlama literatüründe birbirini tamamlayan temel kavramlar
olarak öne çıkmaktadır.
Sürdürülebilir kentleşme yaklaşımı, ekonomik gelişme, çevresel koruma
ve toplumsal refah arasında dengeli bir ilişki kurulmasını hedeflerken, kentsel
dirençlilik yaklaşımı kentlerin beklenmeyen şoklar ve uzun süreli baskılar
karşısında temel işlevlerini sürdürebilme, uyum sağlayabilme ve dönüşebilme
kapasitesine odaklanmaktadır. Akıllı kent yaklaşımı ise bilgi ve iletişim
teknolojilerinin sunduğu olanakları planlama ve yönetim süreçlerine entegre
ederek kentsel hizmetlerin etkinliğini artırmayı, kaynak kullanımını optimize
etmeyi ve karar alma süreçlerini veri temelli hâle getirmeyi amaçlamaktadır.
Günümüzde bu üç yaklaşımın birbirinden bağımsız değerlendirilmesi yerine
ortak hedefler doğrultusunda bütünleşik biçimde ele alınması gerektiği
yönündeki görüşler giderek güçlenmektedir. Özellikle dijital teknolojilerin
gelişmesiyle birlikte sürdürülebilirlik hedeflerinin gerçekleştirilmesi ve kentsel
dirençliliğin artırılmasına yönelik uygulamalarda akıllı kent çözümlerinin
önemli katkılar sunduğu kabul edilmektedir.
Literatürde akıllı kentler, sürdürülebilirlik ve kentsel dirençlilik
konularını ayrı ayrı ele alan çok sayıda araştırma bulunmasına karşın, bu üç
kavramı bütüncül bir yaklaşımla değerlendiren çalışmaların sınırlı olduğu
görülmektedir. Son yıllarda özellikle iklim değişikliği, afet risklerinin
yönetimi, enerji verimliliği, dijital dönüşüm, veri temelli yönetişim, doğa
temelli çözümler ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri çerçevesinde bu
kavramların birlikte ele alındığı çalışmaların sayısında belirgin bir artış
yaşanmıştır. Buna rağmen araştırma alanının tarihsel gelişimi, bilimsel üretimeğilimleri, etkili araştırmacılar, öncü ülkeler, iş birliği ağları ve kavramsal
dönüşümünü bütüncül olarak ortaya koyan bibliyometrik çalışmaların yeterli
düzeye ulaşmadığı görülmektedir. Bu durum, alanın bilimsel gelişim sürecinin
sistematik olarak değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.
Bibliyometrik analiz, belirli bir araştırma alanının gelişimini nicel veriler
üzerinden inceleyerek bilimsel üretim örüntülerini, araştırma eğilimlerini, atıf
ilişkilerini, iş birliği ağlarını ve kavramsal yapıyı ortaya koyan etkili
yöntemlerden biridir. Yayın sayıları, atıf performansı, ülke ve kurum katkıları,
anahtar kelime ilişkileri ile tematik gelişim süreçlerinin birlikte
değerlendirilmesine olanak sağlaması nedeniyle bibliyometrik analiz, araştırma
alanlarının mevcut durumunun ve gelecekteki yönelimlerinin belirlenmesinde
önemli katkılar sunmaktadır. Bu yönüyle yöntem, yalnızca geçmişte üretilen
bilimsel bilginin nicel olarak değerlendirilmesini sağlamamakta, aynı zamanda
gelecekte yoğunlaşması beklenen araştırma konularının belirlenmesine de
olanak tanımaktadır.
Bu araştırmanın temel amacı; akıllı kentler, sürdürülebilirlik ve kentsel
dirençlilik konularında üretilen uluslararası bilimsel literatürün gelişim
dinamiklerini bibliyometrik analiz yöntemiyle inceleyerek alanın bilgi yapısını,
araştırma eğilimlerini ve kavramsal dönüşümünü ortaya koymaktır. Bu
kapsamda Web of Science Core Collection veri tabanında indekslenen
çalışmalar analiz edilerek yıllara göre yayın performansı, atıf yapısı, etkili
dergiler, yazarlar, ülkeler ve kurumlar belirlenmiş; uluslararası bilimsel iş
birlikleri, anahtar kelime ağları, kavramsal yapı, tematik gelişim ve araştırma
eğilimleri Biblioshiny yazılımı kullanılarak değerlendirilmiştir. Böylece akıllı
kentler, sürdürülebilirlik ve kentsel dirençlilik alanındaki bilimsel üretimin
mevcut durumu kapsamlı biçimde ortaya konulmuş, gelecekte
gerçekleştirilecek araştırmalar için yol gösterici bir çerçeve oluşturulması
amaçlanmıştır.
In recent years, cities have been facing multidimensional and interrelated challenges, including the increasingly evident impacts of climate change, rapid urbanization, population growth, the depletion of natural resources, environmental degradation, the diversification of disaster risks, and growing socioeconomic vulnerabilities. These global transformations have necessitated a reassessment of existing urban planning and management approaches and have increased the importance of research focusing on reconceptualizing cities as structures capable of adapting to changing conditions, managing their resources efficiently, and sustainably improving quality of life. In this context, sustainability, urban resilience, and smart city approaches have emerged as fundamental and complementary concepts in contemporary urban planning literature. While the sustainable urbanization approach aims to establish a balanced relationship between economic development, environmental protection, and social well-being, the urban resilience approach focuses on the capacity of cities to maintain their essential functions, adapt, and transform in response to unexpected shocks and long-term pressures. The smart city approach, on the other hand, aims to enhance the efficiency of urban services, optimize resource utilization, and make decision-making processes data-driven by integrating the opportunities offered by information and communication technologies into urban planning and management processes. Today, there is a growing consensus that these three approaches should be addressed in an integrated manner toward common objectives rather than being evaluated independently. In particular, with the advancement of digital technologies, smart city solutions are increasingly recognized as making significant contributions to the implementation of sustainability goals and the enhancement of urban resilience. Although numerous studies in the literature address smart cities, sustainability, and urban resilience separately, research examining these three concepts through an integrated approach remains limited. In recent years, there has been a significant increase in the number of studies addressing these concepts collectively, particularly within the frameworks of climate change, disaster risk management, energy efficiency, digital transformation, data-driven governance, nature-based solutions, and the Sustainable Development Goals. Nevertheless, bibliometric studies that comprehensively reveal the historical development of this research field, scientific production trends, influential researchers, leading countries, collaboration networks, and conceptual transformation remain insufficient. This situation highlights the need for a systematic assessment of the scientific development of the field.
Bibliometric analysis is an effective method for examining the development of a specific research field through quantitative data and identifying patterns of scientific production, research trends, citation relationships, collaboration networks, and conceptual structures. By enabling the simultaneous evaluation of publication output, citation performance, contributions by countries and institutions, keyword relationships, and thematic development processes, bibliometric analysis provides valuable insights into determining the current state and future directions of research fields. In this respect, the method not only facilitates the quantitative assessment of scientific knowledge produced in the past but also enables the identification of research topics that are likely to gain prominence in the future.
The primary aim of this study is to examine the development dynamics of the international scientific literature on smart cities, sustainability, and urban resilience through bibliometric analysis and to reveal the knowledge structure, research trends, and conceptual transformation of the field. Within this scope, studies indexed in the Web of Science Core Collection database were analyzed to identify publication performance by year, citation patterns, influential journals, authors, countries, and institutions. International scientific collaboration networks, keyword networks, conceptual structures, thematic evolution, and research trends were evaluated using the Biblioshiny software. Thus, the study aims to provide a comprehensive overview of the current state of scientific production in the fields of smart cities, sustainability, and urban resilience, while establishing a guiding framework for future research.