Akademik Veri Yönetim Sistemi
ASES II. INTERNATIONAL AYINTAP SCIENTIFIC RESEARCH CONGRESS, Gaziantep, Türkiye, 21 Şubat 2026, ss.57-67, (Tam Metin Bildiri)
Ultra işlenmiş besinler yüksek oranda şeker, yağ, katkı maddeleri ve koruyucular içermektedir; bu da besin kalitesinindüşmesine ve sağlık sorunlarının artmasına neden olmaktadır. Ultra işlenmiş besinlerin aşırı tüketimi, obezite, diyabet,hipertansiyon ve metabolik sendrom gibi kronik hastalıkları teşvik etmektedir. Ayrıca, bu besinler depresyon ve kötüuyku kalitesi ile de bağlantılıdır. Bu çalışmanın amacı üniversite öğrencilerinde ultra işlenmiş besin (UİB) tüketimi ilebeden kütle indeksi (BKİ), bel çevresi, depresyon düzeyi ve uyku kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesidir. YozgatBozok Üniversitesi Fuat Oktay Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu’nda öğrenim gören ve çalışmaya gönüllü olarakkatılan 200 üniversite öğrencisinin dahil edildiği bu kesitsel çalışmada veriler araştırmacılar tarafından yüz yüze şekildetoplanmıştır. Antropometrik ölçümler tekniğine uygun olarak ölçülmüştür. Ultra işlenmiş besin tüketimi “Çok İşlenmişBesin Tüketimi Kısa Tarama Anketi” ile değerlendirilmiştir. Depresyon düzeyi Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), uykukalitesi ise Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) kullanılarak belirlenmiştir. Verilerin analizinde parametrik olmayantestler kullanılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 20,19±1,90 yıl olup %88’i kadındır. Öğrencilerin %91’i yüksek UİBtüketim grubunda yer almaktadır. UİB tüketim puanı ile BKİ (r=0,028; p=0,690), bel çevresi (r=0,061; p=0,393), BDÖpuanı (r=−0,014; p=0,841) ve PUKİ puanı (r=0,034; p=0,630) arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkisaptanmamıştır. Çoklu regresyon analizlerinde BKİ ile uyku kalitesi arasında zayıf ancak anlamlı bir ilişki belirlenmiştir(p=0,036). Bu çalışmada üniversite öğrencilerinde ultra işlenmiş besin (UİB) tüketiminin yaygın olduğu saptanmıştır.Bununla birlikte, UİB tüketimi ile antropometrik ölçümler, depresyon düzeyi ve uyku kalitesi arasında istatistiksel olarakanlamlı bir ilişki belirlenmemiştir. Elde edilen bulgular, genç ve görece sağlıklı popülasyonlarda ultra işlenmiş besintüketiminin kısa vadeli etkilerinin sınırlı olabileceğini düşündürmektedir. Literatürde UİB tüketimi ile obezite, depresyonve uyku bozuklukları arasındaki ilişkilerin çoğunlukla uzun süreli maruziyet, yüksek toplam enerji alımı ve olumsuzyaşam tarzı faktörleri ile birlikte ortaya çıktığı bildirilmektedir. Bu bağlamda sonuçlarımız, yaşam boyu beslenmeörüntülerinin sağlık üzerindeki belirleyici rolünü vurgulayan önceki çalışmaları destekler niteliktedir. Gelecekte yapılacakuzunlamasına tasarıma sahip, UİB tüketimini toplam enerji alımına oranlayarak değerlendiren çalışmaların konunun dahakapsamlı anlaşılmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Anahtar kelimeler: ultra işlenmiş besinler, üniversite öğrencileri, depresyon, uyku kalitesi, beden kütle indeksi
Ultra-processed foods contain high amounts of sugar, fat, additives, and preservatives, which contribute to reducednutritional quality and an increased risk of adverse health outcomes. Excessive consumption of ultra-processed foods hasbeen associated with obesity and chronic diseases such as diabetes, hypertension, and metabolic syndrome. In addition,these foods have been linked to depression and poor sleep quality. This study aimed to examine the relationship betweenultra-processed food (UPF) consumption and body mass index (BMI), waist circumference, depression level, and sleepquality among university students. This cross-sectional study included 200 university students enrolled at Yozgat BozokUniversity Fuat Oktay Vocational School of Health Services who voluntarily participated in the study. Data were collectedface-to-face by the researchers. Anthropometric measurements were performed according to standardized techniques.UPF consumption was assessed using the Ultra-Processed Food Consumption Short Screening Questionnaire. Depressionlevels were evaluated using the Beck Depression Inventory (BDI), and sleep quality was assessed using the PittsburghSleep Quality Index (PSQI). Non-parametric statistical tests were used for data analysis. The mean age of the participantswas 20.19 ± 1.90 years, and 88% were female. A total of 91% of the students were classified in the high UPF consumptiongroup. No statistically significant associations were found between UPF consumption scores and BMI (r = 0.028; p =0.690), waist circumference (r = 0.061; p = 0.393), BDI scores (r = −0.014; p = 0.841), or PSQI scores (r = 0.034; p =0.630). In multiple regression analyses, a weak but statistically significant association was observed between BMI andsleep quality (p = 0.036). This study demonstrated that ultra-processed food consumption is highly prevalent amonguniversity students. However, no statistically significant associations were identified between UPF consumption andanthropometric measurements, depression level, or sleep quality. These findings suggest that the short-term effects ofultra-processed food consumption may be limited in young and relatively healthy populations. The literature indicatesthat associations between UPF consumption and obesity, depression, and sleep disorders are more likely to emerge in thecontext of long-term exposure, high total energy intake, and unfavorable lifestyle factors. In this respect, our resultssupport previous studies emphasizing the importance of lifelong dietary patterns in determining health outcomes. Futurelongitudinal studies evaluating UPF consumption as a proportion of total energy intake are warranted to provide a morecomprehensive understanding of this relationship.
Keywords: ultra-processed foods, university students, depression, sleep quality, body mass index