Tiranlı Bayram Duka: Bir Arnavut İhtidâsının Serencâmı (?-1723)

6th International Balkan Studies Congress , Skopje, Makedonya, 9 - 11 Ekim 2026, ss.27-28, (Özet Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
Basıldığı Şehir: Skopje
Basıldığı Ülke: Makedonya
Sayfa Sayıları: ss.27-28
Yozgat Bozok Üniversitesi Adresli: Evet

Tarih; insan, zaman ve mekan olmadan inşa edilemez. Akıl sahibi olan insanın seçimleri, tarihi olayları meydana getirir. Bayram Duka, 17. yüzyıl sonlarında Tiran kasabasında ikamet eden sıradan bir Osmanlı vatandaşıdır. Soylu bir aileden gelen Bayram, kariyerinin başında herhangi bir resmi memuriyet sahibi değildir. Osmanlı askeri zümresi içerisinde yer almamasına rağmen yerli bir Arnavut olarak nüfuzunu yaymayı başarmıştır. Böylece zamanla bölgede söz sahibi olan Osmanlı memurları ve sipahiler ile rekabet içine girmiştir. Bayram’ın faaliyet sahası, başlangıçta Ohri sancağına bağlı olan Akçahisar, İşim ve Tiran ile sınırlıydı. Sahte mühür, ferman berat ve cizye evrakları hazırlamış ve düşük ayarlı para bastırarak kanunları ihlal etmiştir. Kalpazanlık faaliyetleri sonucunda önemli bir gelir sahibi olduktan sonra cizyedar tayin edilmiş ve bölgenin vergilerini toplamıştır. Akabinde nüfuzunu Arnavutluk’un geneline yaymaya başlamıştır. Bayram’ın eylemlerini yakından takip eden Osmanlı yönetimi, birçok farklı konuda gelen şikâyetlere rağmen menfaatleri doğrultusunda kendisini kullanmaya çalışmıştır.

Yönetim, Bayram’ın bölge üzerindeki etkisini göz önüne alarak nüfuz artışına kontrollü olarak destek vermiştir. Karşılıklı çıkarlara dayanan bu ilişkide Bayram’dan asker ve vergi toplaması, asayişi temin etmesi beklenmiştir. Bayram ise yönetimin desteğini alarak ünvan ve memuriyetlerle nüfuzunu tasdik etmeye çalışmıştır. Bu etkileşim sonucunda Bayram, 1716’da Kavala ve Vize sancaklarını tasarrufuna almıştır. 1718’de Ohri mutasarrıfı tayin edilmiş ve artık Paşa ünvanıyla anılmıştır. 1719’da İşkodra sancağına atanmış ve aynı yıl azledilmesi neticesinde bir sonraki yıl paşa ünvanı elinden alınmıştır. Bunun üzerine nüfuzunu yeniden kazanmak için Tiran ve Akçahisar’da ihtilal çıkaran Bayram, 1723’te öldürülmüş ve servetine devlet tarafından el koyulmuştur.

Hazırlanan bu çalışma, Bayram Duka’nın serencâmını ele almaktadır. Arnavutluk’ta faaliyet gösteren yerel bir unsurun aydınlatılması bölge tarihi açısından önem arz etmektedir. Çalışma mikro tarih bağlamında incelenmiştir. Veriler yoğunluklu olarak arşiv belgelerinden elde edilmiş ve karşılaştırmalı analiz yöntemi ile değerlendirilmiştir. Böylece Arnavutluk ve Osmanlı tarihi hakkında yapılmış ve yapılacak olan çalışmalara katkı sağlanması hedeflenmiştir.

History cannot be constructed without the presence of human, time, and space. It is the choices made by rational human beings that bring about historical events. At the end of the 17th century, Bajram Duka was an ordinary Ottoman citizen residing in the town of Tirana. Although he descended from a noble family, he held no official administrative position at the beginning of his career. Despite not being part of the Ottoman military class, he managed to expand his influence as a local Albanian. Over time, he entered a power struggle with the Ottoman officials and sipahis who held authority in the region.

Initially, Bajram’s sphere of activity was limited to Krujë, İşim and Tirana, which were annexed to the sanjak of Ohrid. He violated the laws by forging seals, fermans, berats and jizya documents, as well as by minting debased coinage. Having amassed significant wealth through these counterfeiting activities, Bajram was appointed as a jizya collector and began collecting the region’s taxes. Subsequently, he began to expand his zone of influence across Albania. The Ottoman administration closely monitored Bayram’s actions and, despite numerous complaints on various matters, attempted to utilize him in accordance with state interests.

Acknowledging Bajram’s influence over the region, the administration supported a controlled increase of his power. In this relationship based on mutual interests, Bajram was expected to recruit soldiers, maintain public order and collect taxes. Bajram, in turn, sought to validate his influence through titles and administrative posts with the support of the government. As a result of this interaction, Bajram took possession of the sanjaks of Kavala and Vize in 1716. In 1718, he was appointed as the mutasarrif of Ohrid and began to be addressed with the title of pasha. In 1719, he was assigned to the sanjak of Shkodra; however, he was dismissed in the same year, and his title of pasha was revoked the following year. Consequently, Bajram revolted to regain his lost prestige. Due to the insurrection, he instigated in Tirana and Krujë, he was executed in 1723, and his assets were confiscated.

This study examines the life of Bajram Duka. Shedding light on a local figure who engaged in both positive and negative activities in Albania is of great significance for regional history. The study is analyzed within the context of micro-history. The data were predominantly obtained from archival documents and evaluated through a comparative analysis method. Thus, this work contributes to the existing and future research on Albanian and Ottoman history.