Sâmiha Ayverdi'nin hikâye ve romanlarında medeniyet fikri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yozgat Bozok Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA BULUT
Danışman: Funda Çapan Özdemir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sâmiha Ayverdi, hikâye ve romanlarında Osmanlı-Türk toplumunun İslam kültüründen Batı kültürüne geçiş sürecini ele alır. Bu geçiş, Tanzimat sonrası Türk edebiyatının önemli bir meselesi olmuştur. Ayverdi, Müslüman bir Türk aydını olarak bu kültürel değişmelerin yaşandığı döneme tanıklık ettiğinden eserlerinde de bunun yansımaları görülür. Yazar, Doğu ve Batı medeniyetinin çatışmalarını, Doğunun maneviyatçılığına karşı Batının maddeciliğini, yabancılaşmayı ve toplumsal değişmeleri, çatışmaları hemen hemen her eserinde işlemiştir. Doğu ve Batının düşünce yapısını, dünya görüşünü gözler önüne sererken Doğu medeniyetinin Batı medeniyetinin etkisinde kalarak kültürel yozlaşmanın olduğunu vurgular ve yanlış Batılılaşmanın sonuçları üzerinde durur. Yazar, bugün ile geçmişin çatışmaları, kırılmalarını eserlerine yansıtır. Doğu-Batı medeniyeti çatışmasına yeni bir bakış açısıyla ele alırken geçmiş ile bugün arasındaki kopuşların medeniyete zarar verdiğini karakterler, mekânlar ve günlük yaşam üzerinden anlatır. Batı medeniyetinin iyi yönlerini almak yerine şuursuzca kabul edilişin getirdiği sancıları, kopuşları, yüzeyselliği ve ahlaki çöküşle birlikte kimlik bunalımlarını gözler önüne serer. Ayverdi'nin gayesinin bugün ve geleceğin mimarı olan toplumun; ecdadını, tarihi, medeniyeti, toplumsal ve geleneksel değerlerin unutulmaması olduğu söylenebilir. Bu tezde Ayverdi'nin hikâye ve romanlarındaki "medeniyet fikrini" incelemesi amaçlanmaktadır. Hikâye ve romanlarındaki mekânın medeniyetle ilişkisi; karakterlerin medeniyete bakış açıları, ahlaki yozlaşma, gelenek ve görenekler, medeniyet eğitim ilişkisi ortaya konulmaya çalışılacaktır. Bu çalışma, toplumun geçtiği medeniyet değişiminin ve bu sürecin zorluklarının anlaşılmasına katkıda bulunmayı hedefler. 2025, viii + 100 Sayfa Anahtar Kelimeler: Sâmiha Ayverdi, Medeniyet, Batı-Doğu, Fikir, Tarih