In Vitro Koşullarda Çoğaltılan Ahududu (Rubus idaeus L.) Bitkilerine Dışsal Melatonin Uygulamalarının Kuraklık Stresi Üzerine Etkilerinin Belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yozgat Bozok Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, BAHÇE BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SELCAN ÖZYALIN

Danışman: Gülden Balcı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, in vitro koşullarda çoğaltılarak elde edilen iki ahududu çeşidinin (Ruby ve Heritage), farklı kuraklık seviyelerine tepkilerini ve kuraklık toleransını arttırmaya yönelik melatonin uygulamalarının etki mekanizmalarını ortaya koymak amacıyla 2023-2025 yılları arasında yürütülmüştür. Kontrollü koşullarda fidanlara üç farklı kuraklık seviyesi (tam sulama, orta seviyede kuraklık, yüksek seviyede kuraklık) ve 4 farklı melatonin (0, 5, 10 ve 15 µM) dozu ile on iki uygulama yapılmıştır. Kuraklık derecesi, bitki nisbi büyüme oranı, yaprak sayısı değişimi, sürgün kalınlığı değişimi, yaprak alanı, yaprak oransal su içeriği, membran geçirgenliği, klorofil ve karotenoid içerikleri, MDA ve prolin miktarı, toplam fenolik madde miktarı, toplam çözünebilir protein miktarı ve antioksidan enzim aktiviteleri (SOD, CAT, APX) dâhil olmak üzere morfolojik, fizyolojik ve biyokimyasal parametreler değerlendirilmiştir. Çalışmada kuraklık stresinin membran hasarını önemli ölçüde arttırdığı ve özellikle melatonin uygulaması yapılmayan yüksek seviye kuraklık koşullarında büyüme ve pigment parametrelerinin azaldığı belirlenmiştir. Bununla birlikte, özellikle 10 µM melatonin uygulaması, kuraklığa bağlı oksidatif stresi etkili bir şekilde azaltmış, antioksidan enzim aktivitesini iyileştirmiş ve klorofil miktarının ve büyüme performansının korunmasına yardımcı olmuştur. İki çeşit arasında 'Ruby', 'Heritage'dan daha yüksek kuraklık toleransı göstermiştir; bu durum, daha düşük stres belirteci birikimi, daha güçlü antioksidan tepkileri ve kuraklık koşullarında fizyolojik özelliklerin daha iyi korunmasıyla belirlenmiştir. Genel olarak, her iki çeşitte de kuraklık toleransını artırmada 10 µM melatonin dozunun en etkili doz olduğu ve 'Ruby'nin neredeyse tüm parametrelerde daha olumlu yanıt verdiği bulunmuştur. Bu bulgular, melatoninin ahudududa kuraklık stresine karşı koruyucu bir rol oynadığını ve gelecekteki stres yönetimi stratejilerinde çeşitten türe değişen farklılıkların dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.