Zemahşerî'nin "el-Keşşâf 'An Hakâiki Gavâmizi't-Tenzîl ve 'Uyûni'l-Ekâvîl fî Vucûhi't-Te'vîl" Adlı Eserinde Şiirle İstişhâd ve İstişhâd Beyitlerinin Tahlili
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yozgat Bozok Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA SULTAN AKCAOĞLU
Danışman: Ali Binol
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
ÖZET YÜKSEK LİSANS ZEMAHŞERÎ’NİN “ el-KEŞŞÂF ‘AN HAKÂİKİ GAVÂMİZİ’T-TENZÎL VE ‘UYÛNİ’L-EKÂVÎL FÎ VUCÛHİ’T-TE’VÎL” ADLI ESERİNDE ŞİİRLE İŞTİŞHÂD VE İSTİŞHÂD BEYİTLERİNİN TAHLİLİ” Büşra Sultan AKCAOĞLU YOZGAT BOZOK ÜNİVERSİTESİ LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI
Danışman: Doç. Dr. Ali Binol
Dünyada kurulan medeniyetlerin temel dinamiği insandır. İnsanların kurduğu medeniyetlerin temel öğesini de dil oluşturur. Dünya medeniyetlerinden birisi de Doğu medeniyedir. Dünya dilleri arasında en çok konuşulan ve altıncı dili olan Arapça, doğu kültürüne önemli katkılar sağlamıştır. İslami dönemle birlikte daha çok dini saiklerle Cahiliye dönemi Arap dil malzemeleri, çölün vahşiliğinin getirdiği zorluklarla yapılan mücadelelerle toplanmıştır. Toplanan bu malzemeler arasında İslam öncesi/Cahiliye dönemi şiirleri de vardır. Gelişen dönemde toplanan bu malzemelerin korunarak kullanılmasının metotlarından biri de istişhâd yöntemidir. İstişhâd getirme yönteminin kaynakları arasında en etkili ve en pratik kaynak, Cahiliye dönemi şiirleridir. Özellikle farklı görüş sahibi âlimlerin görüşlerini ispatlamak amacıyla şiirde istişhâd beyitlerine başvurulmuştur. İstişhâd getirme yöntemi nahiv uleması ve müfessirler tarafından kullanılmıştır. İstişhâd yöntemini kullanan bu müfessirlerden biri de Zemahşerî’dir. Çok yönlü müellif olmasına rağmen daha çok tefsir alanında yazdığı Keşşâf adı eseri ile bilinmektedir. Keşşâf, müellifin nahiv, belagat gibi dil ilimlerini ilmi birikimine meze ettiği bir eseridir. Müellif, bu eserinde istişhâd beyitlerine başvurmuştur. İstişhâd getirme yönteminin en önemli katkısı sahip olunan görüşü ispat etmektir. Çalışmamız, Zemahşerî’nin hayatından ve şiirlerinden istifade edilerek kısaca ele alınmıştır. Arap gramerine kazandırılan istişhâd ve istişhâd kaynakları hakkında klasik kaynaklar temelinde modern çalışmalar dikkate alınarak incelenmiştir. Bu bilgiler dahilinde, Zemahşerî’nin Keşşâf’ında kullandığı istişhâd kaynağı, yöntemi ve istişhâd boyutu, bilinmeyen kelimeler hakkında bilgi verilerek belirlenmeye çalışılmıştır. Müellifin söz konusu eserinde besmele, Fatiha ve Bakara surelerinin tefsirinde şâhid getirdiği istişhâd beyitleri çalışma alanı olarak belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Tefsir, İstişhâd, Şiir, Zemahşerî, el-Keşşâf