Endüstriyel kenevirde (cannabis sativa var. sativa L.) mutasyon ıslahı yöntemiyle ümitvar genotiplerin belirlenmesi

CEBRAİL YILDIRIM

Endüstriyel kenevirde (cannabis sativa var. sativa L.) mutasyon ıslahı yöntemiyle ümitvar genotiplerin belirlenmesi

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yozgat Bozok Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CEBRAİL YILDIRIM

Danışman: Güngör Yılmaz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Yozgat koşullarında 2023-2024 yıllarında mutant kenevir hatlarının fenotipik ve genotipik varyasyonlarını incelemek, verim ve kalite yönünden ümitvar hatları belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmanın ilk yılında üç farklı kenevir genotipine (Finola, Fedora-17 ve Narlısaray) farklı dozlarda (0, 150, 250, 350 ve 450 Gy) mutagen uygulanmış ve M 1 generasyonu yetiştirilmiştir. Çalışmanın ikinci yılında ise, 295 mutant M 2 hattı verim ve verimle ilişkili parametreler bakımından incelenmiştir. Her iki yılda da çıkış oranı (%), bitki boyu (cm), teknik sap uzunluğu (cm), sömek boyu (cm), sömek yapısı (1-5 aralığı), sap çapı (mm), boğum sayısı, biyolojik kütle verimi (kg/da), kuru sap verimi (kg/da), tohum verimi (kg/da), bin tohum ağırlığı (gr), lif verimi (kg/da) ve lif oranı (%) parametreleri incelenmiştir. M 2 generasyonunun çıkış oranı %6.33-79.44, bitki boyu 63.60- 244.13 cm, teknik sap uzunluğu 51.32-200.26 cm, sömek boyu 5.01-46.71 cm, sömek yapısı 1.21-4.01 (1-5), sap çapı 3.28-13.51 mm, boğum sayısı 3.98-13.51, biyolojik kütle verimi 261.83-5511.83 kg/da, kuru sap verimi -13.44-2448.56 kg/da, tohum verimi 11.89- 371.89 kg/da, bin tohum ağırlığı 10.01-23.67 g, lif verimi -0.94-558.47 kg/da ve lif oranı %18.16-41.50 arasında değişmiştir. M 2 generasyonunu oluşturan 295 mutant hat arasında büyük bir varyasyon tespit edilmiştir. Mutant hatlar arasından tohum ve lif özellikleri bakımından ayrı ayrı öne çıkanlar tespit edilmiştir. Ayrıca, çok amaçlı üretime uygun hem tohum hem lif özellikleri iyi olan hatlar da belirlenmiştir. Bu hatlarla tez sonrası ilerleyen generasyonlarda da çalışmalara devam edilmesi kararı alınmıştır.