Sağlık Hizmetlerinde Tüketici Davranışları ve Sağlıkla İlgili İnternet Kullanımının Hasta Güçlendirme Üzerindeki Etkisi: E-Sağlık Okuryazarlığının Aracılık Rolü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yozgat Bozok Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İşletme , Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEMA DALKILIÇ
Danışman: Ramazan Kurtoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sağlık hizmetleri sisteminin bir bileşeni olan hastaların, sağlık hizmet sunumunda pasiflikten çıkıp katılımcı olmaları, tedavinin etkili olması ve sağlık harcamalarının azaltılmasında etkili faktörlerden biridir. Hasta güçlendirme; bütün yetkiyi hekime bırakan, pasif, haklarının farkında olmayan bireylerin bu hasta rolünden çıkarak tüketici rolüne girmesi ve sağlığı üzerinde kontrol sahibi olan, hizmet sağlayıcısını seçerek onunla ortak karar verebilen bireyler olmaları ile gerçekleşebilir. Bu çalışmada temel olarak, sağlık hizmeti kullanım sırasında tüketicilerin sergiledikleri tüketici davranışlarının ve sağlıkla ilgili internet kullanımlarının hasta güçlendirme düzeyi üzerindeki etkisi ve bu ilişkide tüketicilerin e-sağlık okuryazarlığı düzeylerinin aracılık etkisi olup olmadığı incelenmiştir. Bunun yanında tüketicilerin hasta güçlendirme düzeylerinin demografik özelliklerine ve sağlıklarını değerlendirme durumlarına göre farklılık gösterip göstermediği de araştırılmıştır. Hipotezlerin test edilmesinde yapısal eşitlik modellemesi ve Tek Yönlü MANOVA analizi kullanılmıştır. 297 tüketicinin katılımı ile gerçekleşen araştırmanın sonucunda; sağlık hizmeti alımı sırasında katılımcı tüketici davranışının hasta güçlendirme üzerinde pozitif, çekingen tüketici davranışının ise negatif etkisi tespit edilmiştir. Sağlıkla ilgili internet kullanımının hasta güçlendirme üzerinde negatif, e-sağlık okuryazarlığının ise hasta güçlendirme üzerinde pozitif etkisi olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca yapılan aracılık analizleri sonucunda; sağlıkla ilgili internet kullanımının hasta güçlendirme düzeyi üzerindeki etkisinde e-sağlık okuryazarlığının aracılık etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sağlıkla ilgili internet kullanımının hasta güçlendirmeye doğrudan etkisi negatif iken, e-sağlık okuryazarlığı aracılığıyla bu etki pozitif olmuştur. Diğer bir taraftan, tüketicilerin sağlık hizmeti alımı sırasında sergiledikleri katılımcı ve çekingen tüketici davranışlarının hasta güçlendirme düzeyi üzerindeki etkisinde e-sağlık okuryazarlığının aracılık etkisi olduğu tespit edilmiştir. Tek Yönlü MANOVA analizleri sonucunda ise; tüketicilerin hasta güçlendirme düzeylerinin, cinsiyet ve yerleşim yerlerine farklılık göstermediği, yaş, eğitim durumu, ekonomik durum ve sağlıklarını değerlendirme durumları göre ise farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak hasta güçlendirme düzeyini olumlu etkileyen unsurların tüketicinin katılımcı olması, hastalığının farkında olması ve sorumluluğunu alması, e-sağlık okuryazarlığı, ekonomik durumunun orta seviye ve üzerinde olması, eğitim seviyesinin yüksek olması; olumsuz etkileyen unsurların ise, tüketicinin çekingen davranışlar sergilemesi ve e-sağlık okuryazarlığı olmadan sağlıkla ilgili internetten bilgi araması olarak tespit edilmiştir.