Çorum ili yer adlarının halkbilimsel açıdan incelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yozgat Bozok Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SELMA ÖZSEMERCİ

Danışman: TUĞÇE ERDAL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Adlandırma, insan hayatının vazgeçilmez unsurlarından birisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Tüm varlıkların, duyguların, durumların birer adı olduğu gibi evrendeki yerlerin de birer adı vardır. Kültürel kimliğin korunması ve aktarılması noktasında yer adları büyük önem taşımaktadır. İnsanlar, üzerinde yaşadıkları topraklara ad vererek bu alanları tanımlamışlar ve yine bu adlandırmalar sayesinde dünya görüşlerini, yaşam şekillerini, gerçekleştirmiş oldukları çeşitli faaliyetlerini, tarihlerini, kültürlerini yer adları vasıtasıyla anlatmışlardır. Yer adlarının verildiği tarihten günümüze kadarki süreçte bu adlar etrafında çok çeşitli anlatılar meydana gelmiştir. Bu anlatılar ekseninde çeşitli ritüeller, inançlar ve bunlara bağlı olarak yeni yeni anlatılar oluşmuştur. Halk, sahip olduğu toprağı kendi kültürel kodları ile adlandırmış ve bu sayede de içselleştirip benimsemiştir. Basit bir etiketleme işi olarak göremeyeceğimiz ad verme olgusu ile bir toprak parçasının nasıl vatana dönüştüğünü görülmektedir. Çok karmaşık bir kültürel arka plana sahip olan ad verme olgusu sayesinde bir milletin; duyuşu, düşünüşü, örf ve adetleri, gelenekleri, halk muhayyilesi, istekleri, tarihi gibi pek çok unsur hakkında bilgi sahibi olunabilmektedir. Bu çalışma ile Çorum ili mahalle ve merkez köy adları ve bu adlar etrafında oluşturulan hikâyeler ekseninde halkın; kültürel bağları, yaşam biçimi, ekonomik yapısı, coğrafyayı tanımlama noktasındaki hassasiyeti, tarihi yaşatma biçimi, inançları ve inanışları arasındaki bağlar tespit edilmiştir. Buna bağlı olarak geçmişin halk muhayyilesinde nasıl tasavvur edildiği, nasıl yaşatıldığı, kültürel kodların yer adlarına bağlı oluşan anlatılar çevresinde ve kolektif bellek bünyesinde taşınarak günümüze nasıl geldiği ya da sözlü icra ortamlarının daralması ile nasıl unutulduğu ele alınmıştır. Çorum ilinin tarihi, coğrafi, fiziki, ekonomik durumu, demografik yapısı genel bir biçimde incelenerek Türk kültüründe ad verme olgusu irdelenmiş, kentin fiziki ve kültürel yapısı göz önünde bulundurularak yer adlarına dair bir sınıflandırma meydana getirilmiştir. Çorum ilinin adına dair çeşitli görüşler tartışılarak tarihi süreç içinde Çorum ilindeki yer adları irdelenmiş ve kentteki yer adları bağlamında mekân adlandırmalarının hatırlama ve unutmaya dair incelemesi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Çorum, yer adları, hafıza, hatırlama, kültür