Anadolu Selçuklu Dönemi eserlerinde hayat ağacı sembolizmi ve ikonografisinin yorumlanması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yozgat Bozok Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İSLAM TARİHİ VE SANATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA YILMAZ
Danışman: Abdulkadir Dündar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkler, 1071 yılından itibaren Anadolu'ya akın akın gelerek yerleşik hayat düzenini sağladıktan sonra devletler ve beylikler kurdular. Siyasi düzen sağlandıktan sonra kültürel etkileşim yaşanmaya başlandı. Böylece Anadolu topraklarında yeni bir sanat doğdu. Anadolu coğrafyasında taş, temel yapı malzemesi olarak kullanılmıştır. Selçuklular, Orta Asya'da uyguladıkları tezyin sanatını her alanda tercih edilen taşa uygulamışlardır. Böylelikle Türkler, kendilerine ait olan; kültür ve sanat birikimlerini Anadolu coğrafyasına ait geleneklerle özdeşleştirerek birçok alanda çeşitli, yeni eserler ortaya koymuşlardır. Bu yenilikleri imar faaliyetlerinde kullanılan malzemelerde, tasarlanan süslemelerde görmek mümkündür. Sanatta kullanılan hayat ağacı motifi, insanlık tarihinde her dönem var olmuştur. Mitolojide zaman zaman ölümü, yaşamı ve evreni simgelemiştir. Toplumların ortak paydası olan ağaç motifi, Anadolu Selçuklu Dönemi mimari yapıların taş işlemeciliğinde bazen tek başına bazen de yanında aslan, nar, kartal, çift başlı kartal, tavus kuşu, siren, ejder, rozet, vazo gibi unsurlarla beraber kullanılmıştır. Anadolu Selçuklu Dönemi'nde inşa edilen mimari yapıların sanat alanına giren kompozisyonlarda çoğunlukla bağımsız ara sıra da birbirleri ile bağlantılı olan süsleme unsurları işlenmiştir. Günümüze ulaşan birçok mimari yapılarda kullanıldığı görülmektedir. Özellikle taç kapı kenarlarında simetriye dikkat edilerek işlenen hayata ağacı motiflerinin tarihsel ve sanatsal anlamda büyük değer ihtiva etmektedir. Çalışmanın özünü oluşturan konu ise Anadolu Selçuklu Dönemi'nden günümüze ulaşan mimari yapılara işlenen hayat ağacı ve ikonografilerinin kültür ve sanat kapsamında yorumlanarak, değerlendirilmesidir.