Orhan Kemal'in "Eskici ve Oğulları" romanını söz dizimi açısından inceleme

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yozgat Bozok Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÖNÜL ŞAHİN

Danışman: Ebru Güvenen

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, Orhan Kemal'in "Eskici ve Oğulları" romanı söz dizimsel açısından incelenmiştir. Tez çalışmasının amacı, Orhan Kemal'in "Eskici ve Oğulları" romanından hareketle Türkçede söz dizimi, cümle ögeleri, cümle çeşitleri, kelime grupları kavramlarının özelliklerini, literatürdeki uzmanların görüşleri ışığında ortaya koymak ve romandan seçilen cümlelerle örneklendirmektir. Eskici ve Oğullarını esas alan bu çalışmayla Orhan Kemal'in dil ve üslup özelliklerinin Türkçeye yansıyışını, Türkçenin zengin ifade gücünü ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Orhan Kemal'in eserlerinde hangi cümle yapılarına ve kelime gruplarına daha fazla yer verdiğinin, Çukurova gerçeğinin dile yansımalarının bilgisine ulaşmak ve yapılacak söz dizimi çalışmalarına katkı sağlamak hedeflenmiştir. İlk olarak roman, baştan sona okunarak üç bölüme ayrılmıştır. Her bölümden örnek cümleler seçilmiştir. Dört bölümden oluşan bu tez çalışmasında Leyla Karahan'ın "Türkçede Söz Dizimi" adlı eserindeki sınıflandırma esas alınmıştır. Giriş/ birinci bölümde; Orhan Kemal'in hayatı, edebî anlayışı, eserleri, eserin kısa özeti dikkatlere sunulmuştur. İkinci bölümde; seçili cümleler ögelerine ayrılmış, ögeler hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde; kelime grupları, her biri ayrı ayrı tanımlanmış, literatürdeki araştırmacıların gruplar hakkındaki görüşlerine yer verilmiştir. Romandan seçilen cümleler ile kelime grupları örneklendirilmiştir. Dördüncü bölümde cümleyi meydana getiren yüklem; yeri, türü ve anlamı bakımından örnek cümlelerle değerlendirilmiştir. Sonuç bölümünde incelemelerde elde edilen bulgular ışığında Orhan Kemal'in dil özellikleri ile ilgili değerlendirmelere ve ulaşılan sonuçlara grafiklerle yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Söz Dizimi, Cümle, Kelime Grupları, Orhan Kemal, Eskici ve Oğulları.